“Gerçek adı Muhammed olan Yemînî, XVI. yüzyıldan itibaren Yemînî mahlasıyla tanınan mutasavvıf bir şairdi. Kalenderî-Hayderî erkânıyla benzerlik gösteren senkretik bir doktrini benimsediği ve Bektaşî geleneğinin mirasını devraldığı düşünülmektedir. Yaklaşık 7400 beyitten oluşan Fazîletnâme adlı mesnevisi, Ali bin Ebu Talib'in hayatını anlatan hikâyeler içeren bir nasihatnâme niteliği taşır ve Tahtacılar tarafından mukaddes bir kitap gibi değer görür. Şiirlerinde estetik kaygıları geri planda tutan, kıssa anlatmaya dayalı bir üslup benimseyen ve dini-tasavvufi konuları siyasi bir muhtevayla yorumlayan Yemînî, Alevilik ve Bektaşilikte Yedi Ulu Ozan'dan biri olarak kabul edilir.”
Yemînî Kimdir?
Şiirleri, edebî duruşu, fikirleri ve hayatından kesitler
Yemînî'nin hayatına dair kaynaklarda çok az bilgi bulunmaktadır; doğum ve ölüm tarihleri kesin olarak bilinmemektedir. Faruk Sümer'e göre Eğribozlu olduğu ve babasının adının Semerkantlı Hâfız olduğu belirtilir. Gerçek adı Muhammed olan şair, zaman zaman Derviş unvanını da kullanmıştır.
XVI. yüzyıldan itibaren genellikle şehir merkezlerinden uzak bölgelerde yaşayan halk arasında "Yemînî" mahlasıyla tanınmıştır. Yaşadığı dönem ve bağlı olduğu şahsiyetler, kendi beyanlarından tahmin edilebilmektedir. Eserinde kutub saydığı kişiler arasında Otman Baba ve İbrâhim-i Sânî gibi isimler yer alır. Yemînî'nin senkretik bir doktrini benimsediği ve Kalenderî-Hayderî erkânıyla benzerlik gösterdiği düşünülmektedir. Ayrıca XVII. yüzyıldan itibaren Kalenderî zümrelerini de içine alan Bektaşî geleneğinin mirasını devraldığı düşünülmektedir.
Yemînî'nin 1533 yılında Manastır'da şehit edildiği iddiası, daha sonraki bir döneme ait bir kaynaktan gelmektedir ve doğrulanması mümkün değildir. "Fazîletnâme" adlı eseri, kendi içine kapanmış bir tekke edebiyatının ürünüdür ve yaklaşık 7400 beyitten oluşur. Eser, genellikle Rum gazilerine ithaf edilmiştir. Yemînî'nin bu eserinin, Şeyh Rükneddin'in Farsça mensur eserinin manzum tercümesi olduğu düşünülmektedir. Eserde, Ali bin Ebu Talib'in hayatını anlatan hikâyeler ve şiirler bulunur. Bir nasihatnâme niteliği taşıyan bu eser, Tahtacılar tarafından mukaddes bir kitap gibi değer görür.
Yemînî'nin şiirleri genellikle orta düzeydedir ve kıssa anlatmaya dayalıdır. Estetik kaygıları geri planda tutan şair, içinde yaşadığı çevrenin dilini ustalıkla kullanmıştır. Dini ve tasavvufi konuları siyasi bir muhtevayla yorumlayarak muhalif bir çizgiye temayül etmiştir. Alevilik ve Bektaşilikte Yedi Ulu Ozan'dan birisi olarak kabul edilir. Günümüzde Fazîletnâme tekrar derlenerek Türk Dil Kurumu Yayınları tarafından basılmış ve satışa sunulmuştur.
Öne Çıkan Şiirleri
Bir şiir, insanı hiç tanımadığı kendisiyle tanıştırabilir.