Özkan Mert

Özkan Mert, 21 Ekim 1944'te Erzurum'da astsubay Reşat Mert ve Muallâ Hanım'ın oğlu olarak dünyaya geldi. İlkokulu Konya'da, ortaokulu İzmir'de tamamladı ve İzmir Namık Kemal Lisesi'ne başladı. Lise eğitimini askerlik döneminde dışarıdan sınavlara girerek bitirdi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Urdu Dilleri ve Sinoloji Bölümü'nde öğrenim gördü ancak bu bölümü yarım bıraktı. Üniversite yıllarında DTCF Senatosu'nda öğrenci temsilcisi oldu ve Türkiye Elektrik Kurumu'nda topograf olarak çalıştı.

1960'lı yılların başında şiirlerini Demokrat İzmir gazetesinin Attilâ İlhan yönetimindeki sanat sayfalarında yayımladı. İlk şiirleri aşk temalıydı ve Attilâ İlhan'ın teşvikiyle radyoda okundu. Üniversite yıllarında Gün Zileli ile birlikte İşçi Köylü Gazetesi'ne resimli tefrika hazırladı. Şiirlerini Evrim, Devrim, Dönem, Ant, Türk Solu, Halkın Dostları, Militan ve Varlık gibi dergilerde yayımladı. 1969'da Ant dergisinde İsmet Özel, Süreyya Berfe ve Ataol Behramoğlu ile birlikte "Devrimci Genç Şairler Savaş Açıyor" başlıklı yazıya imza atarak İkinci Yeni'ye karşı çıktı. Bu dönemde toplumcu gerçekçi şiir anlayışını benimsedi ve 1960'lı yılların toplumcu kuşağının öncü isimlerinden biri oldu.

İlk şiir kitabı Kuracağız Her Şeyi Yeniden 1969'da yayımlandı ve hemen yasaklanıp toplatıldı. Bu kitap nedeniyle Ceza Kanunu'nun 142. maddesinden yargılanarak altı yıl hapis cezası aldı. 1972'de Türkiye'den ayrılarak Almanya'ya gitti, bir süre sonra İsveç'e yerleşti. İsveç'te Lund Üniversitesi'nde dram, tiyatro ve film eğitimi aldı. 1980-2006 yılları arasında İsveç Devlet Radyosu'nda program yapımcısı ve spiker, 2006-2008 yılları arasında İsveç Devlet Tiyatrosu'nda Uluslararası Tiyatro ve Kültür Projeleri yönetmeni olarak çalıştı. İsveç'te yaşayan Türkleri beş dernek çatısı altında örgütledi.

Özkan Mert, şiir serüveninde bir kırılma yaşamadığını belirterek şiirinin kaynağını yaşam, insan ilişkileri ve diyalektik bir yöntemle gerçeği yeniden keşfetmek olarak açıkladı. Toplumcu şiiri, toplumun gelişim kurallarını ortaya koyan ve insanı tüm yönleriyle kavrayan bir tür olarak tanımladı. Cemal Süreya onu "sözcükleri öpüştüren, dünyaya sataşan, her yönüyle gerçek bir şair" olarak değerlendirirken, Salâh Birsel "kafadaki kan dolaşımını düzenleyen biri" olarak nitelendirdi. 1972'den itibaren yurt dışında yaşamasına rağmen ilk kitabıyla ortaya koyduğu toplumcu gerçekçi çizgiyi korudu.

Şairin eserleri arasında Irgatoğlu Atçalı Kel Mehmet (1970), Kırlangıçlar Kırlangıçlar (1978), İşte Hayat! İşte Ölüm ve Tarih! (1984), Stockholm'de Mavi Saatler (1987), Dünya Çarpıyor Yüzüme (1988), Allah ve Tango (1990), Mozart ve Akdeniz (1992), Bir Irmakla Düello Ediyorum (1995), Bir Dünyalının Notları (1997), Diren Ey Kalbim (1998), Kentlerin Senfonisi (2000), Van Gölü Savunması (2001), Nehir: Şiirler 60-02 (2002), Ben Savaşçı Değil Gül Yetiştiricisiyim (2005), Gelincikya (2006), Yeryüzü Şarkıları (2008), Bütün Şiirleri (2009, 4 cilt), Sobeee! (2010), Evrenin Islığı (2016) gibi kitaplar bulunur. Ayrıca İsveç edebiyatından çeviriler yapmış, bir çocuk kitabı yazmış ve deneme türünde eserler vermiştir. Şiirleri İsveççeye çevrilmiştir.

Özkan Mert, 1990 Yunus Nadi Şiir Mansiyonu, 1990 İlhan Demiraslan Şiir Büyük Ödülü, 1990 Salihli Şiir İkindileri Dyonisos Şiir Ödülü, 1992 Petrol-İş III. Geleneksel Şiir Yarışması Jüri Özel Ödülü, 2001 Gölcük Rotary Hizmet Ödülü, 2007 Cemal Süreya Şiir Ödülü, 2013 Bursa Dünya Şiir Günü Onur Ödülü ve 2016 Uluslararası Naji Naaman Edebiyat Ödülü gibi birçok ödül kazandı. 2015'ten beri adına Özkan Mert Şiir, Hoşgörü, Barış, Bilim, Sanat Ödülleri verilmektedir. Türkiye Yazarlar Sendikası, Edebiyatçılar Derneği, PEN Yazarlar Derneği, İsveç Yazarlar Sendikası, İsveç Gazeteciler Sendikası, İsveç PEN Kulübü Tutuklu Yazarlar Komitesi ve Rodos Yazarlar Evi Konseyi üyesi olan şair, Naji Naimann Kültür Vakfı dünya kültür elçisi seçildi. 1972'den itibaren Stockholm'de yaşamını sürdüren Mert, 2010'dan itibaren Türkiye'de Bodrum'da yaşamaktadır. Evli ve bir çocuk babasıdır.