Gevherî

Gevherî, 17. yüzyılda yaşadığı tahmin edilen bir Türk halk ozanıdır. Hayatı hakkında pek fazla bilgi bulunmamakla birlikte, asıl adının önceleri Mustafa olduğu sanılmış, ancak bir şiirindeki "Bir kemter kulundur Garip Mehemmed" dizesinden hareketle adının Mehmed olduğu ileri sürülmüştür. 1700 yılında ölen ozan ve hattat Bahri Paşa'nın divan kâtipliğini yaptığı bilinmektedir. İstanbul ve Bursa'daki divan kâtipliklerinin yanı sıra imparatorluğun diğer büyük memleketlerinde de kısa aralıklarla bu görevi yürütmesi, medrese tahsili gördüğünü göstermektedir. Aruzla yazdığı şiirlerdeki söyleyiş de bu durumun bir başka kanıtıdır. Ölümünün 1127/1715'ten sonra olduğu belirtilmektedir.

Gevherî, hem aruz hem de hece ölçüsüyle şiirler yazmıştır. Aruzla yazdığı şiirlerinde başta Fuzuli olmak üzere klasik şairlerin etkisi görülür. Yüzyılın başlıca adlarından biri olmasında, aruz veznini hece vezni kadar başarılı kullanan ender şairlerden biri olmasının rolü olduğu düşünülmektedir. Usta bir âşık olması, sevilip örnek alınmasına vesile olmuştur. Pek az âşığa nasip olan bir husus da, sadece onun şiirlerine yer veren bir mecmuanın bulunmasıdır.

Şiirleri arasında çeşitli tarihî olaylara yer verenler de vardır. Avusturya'ya karşı açılan 1663 ve 1689 seferleri için söylediği şiirler bunlar arasında sayılabilir. Şairnamelerden sadece Gubari'de adı geçmektedir; Sun'i ve Hızri'de ise Cevheri adıyla kayıtlı olan şairin Gevherî olması muhakkak görülmektedir. Şükrü Elçin, bazı şiirlerinde geçen Hacı Bektaş adını, onun Hacı Bektaş Veli'ye intisabından çok bir Bektaşi muhibbi olmasının işareti olarak kabul etmektedir. Tameşvarlı İbrahim Naimeddin'in Hadikatü'ş Şüheda ve Müstakimzade'nin Tuhfe-i Hattatin adlı eserlerinde adı geçmektedir. Musiki ile de ilgilenmiş olan Gevherî'nin kendi adını taşıyan bir hava bulunmaktadır. 1998 yılında Prof. Dr. Şükrü Elçin tarafından yayımlanan Gevherî Divanı adlı eserde, ozanın cönklerde ve yazmalarda yer alan 945 şiiri bir araya getirilmiştir.