“Köy edebiyatı hareketinin şiirdeki önde gelen temsilcilerinden biri olan Mehmet Başaran, toplumcu düşünceyi didaktizme düşmeden şiirlerine sindirmiş; direnme ve umut temalarını gözlem ve deneyimleriyle bütünleştirmiştir. Ahlat Ağacı ve Nisan Haritası gibi eserleriyle Türk şiirinde kalıcı bir iz bırakmıştır.”
Mehmet Başaran Kimdir?
Şiirleri, edebî duruşu, fikirleri ve hayatından kesitler
Mehmet Başaran, 25 Nisan 1926'da Kırklareli'nin Lüleburgaz ilçesine bağlı Ceylanköy'de doğdu. Eğitim hayatına köyünde başladı ve Kepirtepe Köy Enstitüsü'nü 1943'te, Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü'nü ise 1946'da tamamladı. Köy Enstitülü Hatun Birsen Başaran ile evlendi. Askerlik görevi sırasında Yedeksubay Okulu'ndan çavuş rütbesine yükseldi.
Öğretmenlik kariyerine köy enstitüsü öğretmeni olarak başlayan Başaran, gezici başöğretmenlik, ilkokul öğretmenliği ve Türkçe öğretmenliği görevlerinde bulundu. Türkiye Öğretmenler Sendikası'nın (TÖS) kuruluş çalışmalarına katıldı ve 1979'da emekli oldu. Eğitimcilik yılları, onun toplumcu duyarlılığını ve köy edebiyatına olan bağlılığını derinleştirdi.
Edebiyat yaşamına ilk şiirini Köy Enstitüleri Dergisi'nde yayımlayarak adım atan Başaran, 1950'li ve 1960'lı yıllarda güçlenen köy edebiyatı hareketinin şiirdeki önde gelen temsilcilerinden biri oldu. Adam Sanat, Gösteri, Kıyı, Varlık, Yansıma, Yazko Edebiyat, Yeditepe, Yeni Biçem, Yeni Ufuklar ve Yücel gibi dergilerde şiirleri yayımlandı. Toplumcu düşünceyi didaktizme düşmeden şiirlerine sindirmeyi başardı; direnme ve umut temalarını iç içe işledi.
Ahlat Ağacı (1953) ve Nisan Haritası (1960) gibi eserleriyle şiir kitaplarına damgasını vuran Başaran, gözlem ve deneyimlerini bu temalarla bütünleştirdi. Çarığımı Yitirdiğim Tarla (1955), Karşılama (1958), Aç Harmanı (1962), Kocakent (1963), Zeytin Ülkesi (1964), Pıtraklı Memleket (1969), Sürgünler (1970), Tonguç Yolu (1974), Gök Ekin (1975), Elif Diye Bir Türkü (1976), Mehmetçik Mehmet (1978), Meşe Seli (1982), Günler Tuz Rengi (1986), Sabahattin Eyüboğlu ve Köy Enstitüleri (1990), Sis Dağı'nın Başında Borana Bak Borana (1990), Giz Kokan Suskunluk (1991), Yasaklı - Acının ve Sevginin Yurttaşı (2003), Köy Enstitüleri Özgürleşme Eylemi (2003), Kuşatılmış Yaşam Günaydın Aşk (2006), Eylülün Kızgın Soluğu (2007), Yüreğinin Sesi Zeytin Ülkesi (2007) ve Öğretmenim Hasan Âli Yücel (2009) gibi pek çok eser kaleme aldı.
1970'te TRT Sanat Ödülleri Yarışması'nda başarı ödülü, 1979'da ise Orhan Kemal Roman Armağanı'na layık görüldü. 27 Haziran 2015'te İstanbul'da hayatını kaybeden Başaran'ın cenazesi, doğduğu yer olan Ceylanköy'de toprağa verildi.
Öne Çıkan Şiirleri
Yanlış Okul
Ahlat Ağacı
Görebildiğin Kadar Mavi
Tarla
Yalnızlık Ören
Deniz Dedik Öpüp Başımıza Koduk
Şiir, insanın içinde kalan yarım cümlelerin devamıdır.