“Erzurumlu İbrahim Hakkı, 18. yüzyılda yaşamış mutasavvıf, sosyolog ve âlimdir. Marifetname adlı ansiklopedik eseriyle tanınır. Astronomi, fizik, psikoloji ve din alanlarında çalışmalar yapmıştır. Eserlerini yalın bir dille yazmıştır.”
Erzurumlu İbrahim Hakkı Kimdir?
Şiirleri, edebî duruşu, fikirleri ve hayatından kesitler
Erzurumlu İbrahim Hakkı, 18 Mayıs 1703'te Hasankale, Erzurum'da doğdu. Küçük yaşlarda annesini ve daha sonra babasını yitirdi; bir süre amcasının yanında kaldı ve eğitimine bu süre içinde devam etti. Medrese eğitimi aldı ve Şeyh İsmail Fakirullah'ın danışmanlığında yetişti.
1747'de İstanbul'a gelerek Sultan I. Mahmut ile görüştü. Yeniden Erzurum'a döndü ve sürekli olarak dinî ve bilimsel konularla ilgilendi. 1780 yılında rahatsızlanarak 22 Haziran 1780'de Tillo, Siirt'te öldü; kabri Tillo'dadır.
Manzum ve düz yazı toplam on beş eser yazdı. En önemli eserleri Divan ve Marifetname'dir. 1757'de tamamlanan Marifetname, astronomi, fizik, psikoloji, sosyoloji ve din alanlarında geniş bilgiler içeren ansiklopedik bir özellik taşır; yalın ve halkın anlayabileceği bir dilde yazılmıştır. Yazarın söylediğine göre, Marifetname 400 kitaptan yararlanılarak yazılmıştır. Bu kitapta ilk defa bir âlim tarafından Güneş Sistemi ('hey'et-i cedide') anlatılmıştır.
Öne Çıkan Şiirleri
Hakkı Gel Sırrını Eyleme Zahir
Tefvîznâme
Ey Dide Nedir Uyku
Gönül Seni
Gecelerde
Su
Bazı cümleler kapıyı çalmaz; doğrudan içeri girer.