Eşrefoğlu Rûmî

Eşrefoğlu Rûmî, asıl adı Abdullah olan ve 1469 yılında vefat eden mutasavvıf bir şairdir. İznik doğumlu olup babası Seyyid Ahmed ül Mısrî, Mısır'dan Anadolu'ya göç etmiştir. İlk eğitimini İznik'te tamamlayan Eşrefoğlu, ailesinin tasavvufi geçmişine rağmen daha çok ilmi eğitim almıştır. Orta yaşlarında, yaklaşık kırk yaşlarındayken ilim eğitimini bırakarak tasavvufa yönelmiştir.

Tasavvufi yola girmek isteyen Eşrefoğlu, Bursa'nın ünlü velilerinden Emîr Sultan'a bağlanmak istemiş, ancak Emir Sultan onu Ankara'ya, Hacı Bayram Veli'ye yönlendirmiştir. Bir süre Hacı Bayram Veli'nin dergâhında kaldıktan sonra, öneri üzerine Hama'daki Kâdirî şeyhi Şeyh Hüseyn-i Hamevî'ye gitmiştir. Ailesiyle birlikte Hama'da bir süre kalan Eşrefoğlu, burada tasavvufi eğitimini derinleştirmiştir. Hama'dan İznik'e döndüğünde artık büyük bir mutasavvıf olarak tanınmıştır.

İznik'te önceleri münzevi bir yaşam süren Eşrefoğlu, daha sonra halkla iletişime geçerek kendi tasavvufi görüşünü yaymıştır. Kurucusu olduğu ve Kâdirîliğin bir kolu olan Eşrefîliği burada yaymıştır. 1469 yılında yine İznik'te vefat etmiştir.

Eserlerinde genellikle yalın bir Türkçe kullanan Eşrefoğlu, az da olsa Arapça ve Farsça sözcüklere yer vermiştir. Tasavvufi etki eserlerinde belirgin olup en çok işlediği konu tasavvuftur. Kullandığı motifler ve kurgusal unsurlar da tasavvufi imgelerden oluşur; eserleri aynı zamanda genel dini öğütler içerir. Teknik bakımdan büyük bir başarı göstermese de Türk tasavvufi halk edebiyatının en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir.

En önemli eseri Divan'ı olan Eşrefoğlu'nun Müzekinnüfûs adlı meşhur bir eseri de bulunur. Müzekinnüfûs, dini ve tasavvufi nasihatler içerir. Bunların dışında matbu olmayan, yazma nüshalar halinde çeşitli eserleri vardır: Tarîkatnâme, Fütüvvetnâme, Delâil ün nübüvve, İbretnâme, Mâziretnâme, Hayretnâme, Elestnâme, Nasîhatnâme, Esrarüttâlibîn, Münâcaatnâme ve Tâcnâme.