Erzurumlu Emrah

Erzurumlu Emrah, 1775 yılında Erzurum'un Tanbura köyünde doğdu. Erzurum'da medrese öğrenimi gördüğü bilinmektedir. Bu eğitim sayesinde klasik şiire yönelmiş, Fuzûlî, Bâkî ve Nedim gibi usta şairleri örnek almıştır. Nakşibendiliğin Halidi koluna bağlı olduğu için tasavvufi öğeleri şiirine katmıştır.

Âşık geleneğine bağlı kalarak koşmalarında Karacaoğlan'ı, kimi zaman da Âşık Ömer ve Gevheri'yi izlemiştir. Hece ölçüsüyle yazdığı şiirlerde ustaca bir söyleyişe ulaşmış, yerli zevki dile getirmiştir. Aruzla yazdığı şiirleri Divan adıyla Erzurumlu Abdulaziz tarafından 1913-1914 yıllarında bastırılmıştır. Hece ölçüsüyle yazılmış şiirleri ise Eflatun Cem Güney ile Çetin Eflatun Güney tarafından Erzurumlu Emrah'ın Hayatı ve Şiirleri (1958) adıyla kitap haline getirilmiştir.

Yaşamı boyunca Anadolu'da birçok şehri dolaşmıştır. Sivas ve Kastamonu'da uzun süre kaldığı, Dertli'yi koruyan Alişan Bey'e sığındığı, bir ara Sinop ve İstanbul'a gittiği söylenir. Şiirlerinde geçen yer adlarından Trabzon, Sivas, Ünye, Kastamonu, Konya, Niksar ve Niğde şehirlerini dolaştığı anlaşılmaktadır. Kendisine ilgi duyan edebiyat meraklısı kişilere konuk olarak birkaç şehirde yerleşip yaşadığı, ev bark kurduğu da söylenmektedir. Son yıllarını geçirdiği Niksar'da 1854 yılında öldüğü kabul edilir; türbesi bu ilçededir. 1938 yılında Erbaa tütün tüccarı Şevki Önder, Emrah'ın mezarını yeniden yaptırmıştır.

Divan şiiri yolunda yazdıkları zayıf kopyalar olmaktan öteye gitmez. Ancak Doğu Anadolulu bir saz şairi olarak hece vezniyle söylediği iki yüze yakın şiirin derlenmiş hali, onu 19. yüzyılın önemli âşıklarından biri yapmıştır. Çağdaşlarından Tokatlı Nuri (ö. 1882) üzerinde belirgin etkileri vardır; hatta çoğu zaman bu ikilinin şiirleri karıştırılır. Yaşamının değişik geziler, yerleşmeler, evlenmeler ve serüvenlerle dolu oluşu, Orta ve Doğu Anadolu'daki ününü artırmış, ilgi çeken kişiliği eserine değer kazandırmıştır. 19. yüzyıldaki âşık fasıllarında eserleri okunan sanatçılardan biri olan Erzurumlu Emrah, klasik edebiyat bilgisiyle üstünlük kazanmış, iki yanlı çalışkanlığıyla geniş alanlarda duyulmuştur. Tasavvufi şiirleri belli bir değer düzeyinin üstünde değildir; ancak saz şiiri geleneği yolundaki içten ve etkili aşk, gurbet şiirleri öne çıkar. Şiirlerinin bir kısmı Ercişli Emrah'ın (17. yüzyıl) Selvihan'la ilişkili halk hikâyesine eklenmekte, Ercişli'nin bazı şiirleri de Erzurumlu Emrah'a mal edilmektedir. El Çek Tabip Sinem Üstünden, Felek Çakmağını Üstüme Çaktı ve Bugün Ben Bir Güzel Gördüm gibi bestelenen birçok şiiri vardır.