Cemal Süreya

Cemal Süreya, kimlik adıyla Cemalettin Seber, 1931 yılında Erzincan'da dünyaya geldi. Pülümür'den Erzincan'a göç eden Alevi bir ailenin çocuğu olan Süreya'nın babası Hüseyin Bey nakliyecilikle uğraşırken annesi Güllü Hanım ev hanımıydı. Dersim İsyanı sonrasında ailesi Bilecik'e sürülmüş, annesini küçük yaşta kaybeden şair, ilkokula başlamadan önce okuma yazmayı ve matematiği büyük amcası Memo'dan öğrenmiştir. İlkokul yıllarında yazdığı bir kompozisyonla ödül kazanmış, ortaokulda parasız yatılı sınavını kazanarak Bilecik Ortaokulunda okumuştur.

Lise öğrenimini İstanbul'daki Haydarpaşa Lisesinde parasız yatılı olarak tamamlayan Süreya, bu dönemde aruz ölçüsüyle şiirler yazmış ve divan edebiyatıyla ilgilenmiştir. 1950'de Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesinin maliye ve iktisat bölümünde okumaya başlamış, üniversite yıllarında eski şiiri bırakarak yeni şiire yönelmiştir. İlk şiiri "Şarkısı-Beyaz"ı 1953'te Mülkiye dergisinde yayımlamış, ardından Asır, Yeditepe ve Yenilik gibi dergilere şiirler göndermiştir. 1954'te mezun olduktan sonra askerliğini yaparken hukuk diplomasını da almıştır.

Memuriyet hayatına 1954'te Eskişehir Vergi Dairesinde stajyer olarak başlayan Süreya, 1955'te maliye müfettiş yardımcısı olarak İstanbul'a atanmıştır. 1958'de maliye müfettişi olmuş, 1961'de Maliye Denetim Usulleri ve İktisadi Devlet Teşekküllerini incelemek üzere Paris'e gönderilmiştir. Paris'te Fransızcasını geliştirmiş ve "Göçebe" adlı şiirini tamamlamıştır. 1965'te Maliye Teftiş Kurulundan istifa ederek dergi çıkarma işine ağırlık vermiş, ancak 12 Mart Muhtırası sonrasında memuriyete geri dönmek zorunda kalmıştır. 1975'te Darphane ve Damga Matbaası müdürü olmuş, 1982'de yüksek bir bürokrat olarak emekli olmuştur.

Şairliğe ilk adımını ortaokul yıllarında atan Süreya'nın yeni şiire ilgisi Ahmet Muhip Dıranas'ın "Kar" şiiriyle başlamıştır. 1954'te Yeditepe dergisinde yayımlanan "Gül" şiiriyle şöhrete kavuşmuş, eserlerini Şiir Sanatı, Evrim, Pazar Postası gibi dergilerde yayımlamaya devam etmiştir. İlk şiir kitabı Üvercinka 1958'de yayımlanmış ve 1959'da Yeditepe Şiir Armağanı'nı kazanmıştır. 1965'te yayımlanan Göçebe ile 1966'da Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü'nü almıştır. 1973'te Beni Öp Sonra Doğur Beni, 1984'te Uçurumda Açan, 1988'de Sıcak Nal ve Güz Bitigi adlı kitapları yayımlanmıştır. Sıcak Nal ve Güz Bitigi ile 1988'de Necatigil Şiir Ödülü'nü kazanmıştır.

Cemal Süreya, İkinci Yeni hareketinin öncü şairlerinden biri olarak Türk şiirinde modernist bir çizgiyi temsil etmiştir. Şiirlerinde aşk, kadın, yalnızlık, ölüm, Tanrı düşüncesi, portreler ve sosyal-siyasal eleştiri temalarını işlemiş; bireyselden toplumsala doğru genişleyen bir içerik yapısı kurmuştur. Serbest nazım biçimlerini sıklıkla kullanmakla birlikte divan şiirinden geliştirilen nazım biçimlerinden de yararlanmıştır. Şiirlerinin yanı sıra deneme, eleştiri, günlük ve antoloji türlerinde eserler vermiş, Fransızcadan kırka yakın kitap çevirmiştir. Papirüs dergisini çıkararak edebî görüşlerini açıklamış ve dergiyi bir aydın olarak fikirlerini ortaya koymak için araç olarak kullanmıştır.

Özel hayatında dört kez evlenen Süreya'nın ilk eşi Seniha Nemli'den Ayçe adında bir kızı, ikinci eşi Zühal Tekkanat'tan Memo Emrah adında bir oğlu olmuştur. Tomris Uyar ile 1964-1967 yılları arasında bir ilişki yaşamış, son eşi Birsen Sağnak ile ölümüne kadar evli kalmıştır. 1982'de kalp spazmı geçiren şair, 6 Ocak 1990'da kalp krizi geçirmiş ve 9 Ocak 1990'da şeker koması sonucu İstanbul'da hayatını kaybetmiştir. Cenazesi 11 Ocak 1990'da Şişli Camii'nde kılınan öğle namazından sonra Kulaksız Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir.