André Breton

André Breton, 19 Şubat 1896'da Normandiya'da doğdu. Tıp ve psikiyatri eğitimi aldı. Genç yaşlarında Alfred Jarry'nin yaşamına ve eserlerine ilgi duydu; bu eserler onda temel bir etki oluşturdu. I. Dünya Savaşı sırasında bir nöroloji koğuşunda çalıştı ve burada antisosyal davranışlarıyla geleneksel sanat anlayışlarına karşı çıkan Jacques Vaché ile tanıştı. Vaché'nin düşüncelerinden etkilendi; sanatın bir aptallık olduğunu savunan Vaché, savaştan döndükten sonra girdiği bunalımların etkisinden çıkamayarak 24 yaşında yüksek dozdan intihar etti. Vaché'nin savaş sırasında Breton ve başkalarına yazdığı mektuplar 1919'da Savaş Mektupları adıyla yayımlandı; Breton bu kitap üzerine dört deneme yazdı. Breton eserlerinde "Ne Rimbaud ne Alfred Jarry ne Apollinaire ne de Lautréamont. En çok etkilendiğim ilham aldığım sadece borçlu olduğum Vache'dir." demiştir.

1919'da Louis Aragon ve Philippe Soupault ile birlikte Edebiyat (Littérature) adlı dergiyi kurdu. Bu yıllarda Dadaist Tristan Tzara ile bağlantıya geçti. 1924'te Gerçeküstücü Araştırma Bürosu'nun kurucu öncülerinden oldu. Manyetik Çayırlar (Les Champs Magnétiques) kitabıyla otomatik yazı tekniğini pratiğe döktü. 1924'te Gerçeküstücü Manifesto'yu yazdı ve Gerçeküstü Devrim dergisinin editörü oldu. Etrafında Philippe Soupault, Louis Aragon, Paul Éluard, René Crevel, Michel Leiris, Benjamin Peret, Antonin Artaud ve Robert Desnos gibi genç yazarlardan bir topluluk oluşması zaman almadı.

Arthur Rimbaud'nun özgür sanat anlayışını ve Karl Marx'ın politik düşüncelerini birleştirmek için sabırsızlanan Breton, 1927'de Fransız Komünist Partisi'ne katıldı. 1933'te partiden atıldı. Bu süre içerisinde geçimini kendi sanat galerisinde sattığı tablolarla sağladı. Breton'un öncülüğünde gerçeküstücülük tüm Avrupa'da ses getiren bir sanat anlayışı oldu ve döneminin tüm sanat dallarını etkiledi. Bu dönemin ürünü olan eserlerde insanın algısının kökenleri ve insanın etrafındaki olaylara bakış açısı sorgulandı.

1938'de Fransız hükûmetinden aldığı kültürel komisyon ile Meksika'ya gitti. Bu, Breton'a Troçki ile tanışma fırsatı sağladı. Beraber Devrimci, Özgür Bir Sanat İçin (Pour un art révolutionnaire indépendent) adlı manifestoyu yazdılar. Manifesto Breton ve Diego Rivera'nın isimleriyle yayımlandı ve o dönemlerde imkânsız gibi görünen sanatta tam özgürlük çağrısı yapıldı. Fransız hükûmetinin çalışmalarından memnun olmayan Breton, 1941'de Amerika Birleşik Devletleri'ne ve Karayip'e sığındı. Burada yazar Aimé Césaire ile tanıştı. Césaire'in Memleket'e Dönüş Defteri (Cahier d'un retour au pays natal) adlı kitabının 1947 baskısının önsözünü yazdı. Breton Paris'e 1946'da geri döndü ve Fransız sömürgeciliğine karşı 121'in Manifestosu'nu yazdı. Bu manifestoda Cezayir Kurtuluş Savaşı'nı ele aldı ve bu konudaki çalışmalarını ölene kadar sürdürdü. 1961-1965 yılları arasında ikinci bir gerçeküstücü grubun öncüsü olarak çeşitli sergi ve incelemelerde bulundu. 1959'da İspanya'da Gerçeküstücülüğe Saygı adlı bir sergi düzenledi; bu sergide Salvador Dalí, Joan Miró, Enrique Tábara ve Eugenio Granell gibi ünlü sanatçıların eserlerine yer verildi.

Kitapları arasında durum öyküleri olan Nadja (1928) ve Çılgın Aşk (L'Amour Fou) (1937) bulunmaktadır. André Breton'un anlatıları da romanesk kurguyu reddeder. Nadja (1928), Les Vases communicants (1932) ve L'Amour fou (1937), olağanüstünün gündelik arayışının izini sürer. Ona göre insan, çocukluğun vadettiği o 'nihai hayalperest'e yeniden dönüşmelidir. Breton üç kere evlendi; ilk eşi Simone Kahn, ikinci eşi Jacqueline Lamba, üçüncü ve son eşi Elisa Claro'ydu. André Breton 1966'da, 70 yaşındayken öldü. Mezarı Paris'teki Batignolles Mezarlığı'ndadır.