“Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde yaşamış bir Ahi şeyhi, kadı ve İslam bilgini olan Şeyh Edebali, Osman Gazi'nin kayınbabası ve hocası olarak tarih sahnesinde yer aldı. Vefailik Tarikatı'na bağlı olan Edebali, tefsir, hadis ve İslam hukuku alanlarında uzmanlaşmış, yetiştirdiği müritlerle Osmanlı'nın ilk kadısını da yetiştirmiştir. Osman Gazi'ye verdiği nasihatler ve rüya tabiriyle Osmanlı'nın manevi kurucularından biri kabul edilir. Bilecik ve Eskişehir'de adına türbeler yapılmış, hayatı ve öğretisi yüzyıllar boyunca anlatılagelmiştir.”
Şeyh Edebali Kimdir?
Şiirleri, edebî duruşu, fikirleri ve hayatından kesitler
Şeyh Edebali, 13. yüzyılda Türkmenistan'ın Merv şehrinde doğduğu tahmin edilen bir İslam bilgini ve Ahi şeyhiydi. Aslen Karamanlı olan Edebali, ilk eğitimini Horasan erenlerinden olan ve Bektaşi pîri ile dedesi sayılan Şeyh Necmeddin ez-Zâhidî'den aldı. Daha sonra Şam'a giderek dönemin ünlü âlimlerinden dersler aldı ve tefsir, hadis ile İslam hukuku alanlarında uzmanlaştı.
Edebali, Osman Gazi'nin kayınbabası ve hocası olarak Osmanlı Beyliği'nin kuruluş sürecinde önemli bir rol oynadı. Osman Gazi'nin kızı Râbi'a Bala Hâtun ile evlenmesiyle akrabalık bağı kuran Edebali'nin Mahmud Paşa, Mehmed Paşa ve Râbi'a Bala Hâtun adlarında üç çocuğu vardı. Osmanlı Beyliği kurulduktan sonra uzun bir süre Bilecik'te ikamet etti ve kendi yaptırdığı zaviyede öğrenci yetiştirerek halkı aydınlattı. Yetiştirdiği müritlerden Dursun Fakih, Osmanlı Devleti'nin ilk kadısı olarak bilinmektedir.
Eskişehir yakınlarındaki İtburnu köyünde yaşayan Edebali, Bilecik'te yaptırdığı dergâhta Osman Gazi'yi birçok kez misafir etti. Rivayete göre Osman Gazi, bir gece rüyasında Şeyh Edebali'nin göğsünden bir ayın çıkıp kendi göğsüne girdiğini ve göğsünden çıkan büyük bir ağacın dallarının âlemi kapladığını gördü. Edebali bu rüyayı, Osman'ın bey olacağı, kızı Bala Hatun ile evleneceği ve soyundan nice padişahlar gelerek devletleri bir çatı altında toplayacağı şeklinde tabir etti. Bu rüya ve tabir, Osmanlı'nın kuruluşuna dair en meşhur anlatılardan biri oldu.
Şeyh Edebali, 1326'da Bilecik'te vefat etti ve dergâhının zikir odasına gömüldü. Vefatından bir ay sonra kızı, dört ay sonra da damadı Osman Gazi öldü. Bilecik ve Eskişehir'de adına türbeler yapıldı. Popüler kültürde de yeri olan Edebali, 1988'de TRT 1'de yayımlanan Kuruluş "Osmancık" dizisinde Haluk Kurtoğlu, 2019'da Atv'de yayımlanan Kuruluş Osman dizisinde ise Seda Yıldız tarafından canlandırıldı.
Öne Çıkan Şiirleri
Şiir, geçip giden zamana bırakılmış küçük bir itirazdır.