Resul Rıza

Resul Rıza, 19 Mayıs 1910'da Azerbaycan'ın Göyçay şehrinde doğdu. 1927-1937 yılları arasında Kafkasya Komünist Üniversitesi, Azerbaycan Devlet Bilimsel Araştırma Enstitüsü, Moskova Milletler Enstitüsü ve Birlik Devlet Sinemacılık Enstitüsü'nde öğrenim gördü. Eğitim hayatı boyunca farklı disiplinlerle ilgilendi ve bu birikim ilerideki edebî çalışmalarına temel oluşturdu.

Edebiyata ilk adımını 1927'de "Bugün" adlı şiirinin Tiflis'te yayımlanan "Kıvılcım" gazetesinde çıkmasıyla attı. İlk şiirlerinden itibaren modernite ruhunu yansıtan lirik bir şair olarak dikkat çekti. II. Dünya Savaşı yıllarında askerî muhabir olarak görev yaptı ve halkın kahramanlık mücadelesini, zafere olan inancını ve hümanizmini yansıtan eserler verdi. Bu dönemde "Vatan" (1942), "İntikam! İntikam..." (1943) şiir kitapları, "Ölümsüz Kahramanlar" (1942), "Öfke ve Sevgi" (1943) hikâye ve deneme topluları ile "Vefa" (1943) piyesini kaleme aldı. Sanatsal açıdan en güçlü eserlerinden biri olan "Lenin" poemasını da bu yıllarda yazdı.

Savaş sonrası dönemde çeşitli önemli görevler üstlendi. 1939'da Azerbaycan Yazarları Birliği Başkanı, 1945-1948 arasında Azerbaycan Sinemacılık Bakanı, 1960-1981 arasında Asya ve Afrika Ülkeleri ile Cumhuriyet Dayanışma Komitesi Başkanı, 1966-1975 arasında Azerbaycan Ansiklopedisi baş editörü ve Haberler Basın Ajansı Cumhuriyet Yönetim Kurulu Başkanı olarak görev yaptı. 1964'te Sovyet Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğine seçildi. Eşi Nigar Refibeyli de ünlü bir Azeri şairdi.

1960'lı yıllarda Resul Rıza'nın yaratıcılığında konu alanı önemli ölçüde yenilendi; şiirinde entelektüel kaynak, analitik bedii idrak ve modern yaşam olaylarına felsefi yaklaşım eğilimleri güçlendi. Bu dönemde "Şiirler" (1959), "Pencereme Düşen Işık" (1962), "Duygular, Düşünceler" (1964) ve "Tahammül" (1965) şiir kitaplarını yayımladı. "Altın Gül Olmayaydı" (1958-61), "Bir Gün de İnsan Ömrüdür" ve "Halk Hekimi" (1961) poemalarında insanperverlik fikirlerini işledi. "Renkler" (1962) silsilesinde 20. yüzyıl insanının manevi âlemini renklerin doğurduğu çağrışımlar aracılığıyla açtı. Modernlik, 70'ler yaratıcılığının da ("Dün, Bugün, Yarın" (1973), "Güneylər, Kuzeyler" (1977), "Yüzü Rüzgâra" (1979) kitapları) temel konusu oldu.

Resul Rıza, "Altın Gül Olmayaydı" eseriyle Azerbaycan edebiyatında baskı kurbanları konusunda yazılmış en değerli eserlerden birini ortaya koydu. Poemanın esas konusu şair Mikail Müşfik'in hayatı ve kaderidir. Rıza, kendi kahramanının örneğinde 30'lu yıllar toplumunun trajedisini ve Sovyet rejiminin antihümanist mahiyetini açıp gösterdi. Lirik-epik sepkide yazılan eser, yazarın talihsiz şair Müşfik'in eşi Dilber hanımla sohbeti şeklinde başlar ve bu anlatım formu eserin sonuna kadar devam eder.

Çocuklar için de eserler veren Resul Rıza, "Küçüklerin Şekilli Doğa Ansiklopedisi" serisinden broşürler yazdı. Edebî-eleştirel ve publisistik makaleleri ve oçerkleri bulunmaktadır ("Benim Fikrimce" kitabı, 1967). Nizami Gencevi'nin "Hosrov ve Şirin", Esxil'in "Zincirlenmiş Prometheus" eserlerini, V. Mayakovski'nin şiir ve poemalarını, Nekrasov'un "Rus Elinde Kimin Günü Hoş Geçiyor" poemasını, H. Longfellow'un "Hayavata Hakkında Şarkı" poemasını, C. Q. Bayron, A. S. Puşkin, H. Heyne, M. Y. Lermontov, T. Q. Şevçenko, Ş. Petöfi, A. Blok, Nâzım Hikmet, P. Elüar, F. Qarsia Lorca, V. Nezval gibi modern Asya ve Afrika şairlerinin eserlerini Azerbaycan diline çevirdi. Eserleri birçok yabancı dile çevrildi ve birçok şiirine müzik bestelendi.

Resul Rıza, 1 Nisan 1981'de Bakü'de vefat etti. Mezarı Fahri Hiyaban'dadır. Sosyalist Emek Kahramanı (1980), Azerbaycan Halk Şairi (1960), Azerbaycan Emektar Sanat Adamı (1943) ve SSCB Devlet Ödülü (1951) gibi ödüllere sahipti.