Paul Valéry

Paul Valéry, Korsikalı bir gümrük memuru ile asil bir İtalyan kadının oğlu olarak 30 Ekim 1871'de Güney Fransa'nın Sète liman kentinde dünyaya geldi. Liseyi bitirdikten sonra Montpellier Üniversitesi'nde hukuk öğrenimine başladı; ancak kısa süre içinde tabiat bilimleri, müzik ve edebiyata daha yoğun ilgi duymaya başladı. 1892'de kendini tümüyle yazarlık çalışmalarına verebilmek için Paris'e yerleşti. Güzellik ile gerçeklik konusundaki düşlerinin şiirle gerçekleşemeyeceği kanısına vararak derin bir ruhsal bunalıma girdi ve aynı yıl edebiyat alanında kariyer yapmaktan vazgeçti; bunun yerine matematiğe yönelmeye karar verdi.

1894'te düşüncelerini günü gününe kaydetmeye başladı ve 51 yıl boyunca sürdürdüğü bu çalışmadan 271 defter ortaya çıktı. Cahiers adıyla yayımlanan bu defterler, kültür, politika, din ve felsefe konularındaki düşüncelerini; düzyazı, şiir, karakalem çalışmaları ve suluboya resimlerini içermekteydi. Yaşam boyu sürdürdüğü André Gide dostluğu, bu defterlerdeki düşüncelere hâkim olmak için bir araç işlevi gördü. En üst düzeydeki soyut düşüncelerini tam bir sanatsal yaratıcı güçle birleştiren Leonardo da Vinci'yi ideal insan tipi olarak gören Valéry, bu hayranlığını Leonardo da Vinci Yöntemine Giriş adlı kitabında dile getirdi. Aynı yıllarda, on bölümden oluşan ve tamamı 1946'da yayımlanan Teste dizisinin ilk kitabı olan Mösyö Teste ile Bir Akşam'ı çıkardı; manevi değerleri anlatmayı amaçlayan bu metinlerin odak noktasını, sıkı bir zihinsel çilecilik içinde yaşayan borsa spekülatörü Mösyö Teste oluşturmaktaydı.

1897'de Savaş Bakanlığı'nda tutanak sekreterliği görevine getirildi. Üç yıl sonra Jeannie Gobillard ile evlendi ve 1920'ye kadar çalışacağı Havas haber ajansına geçti. 1917'de dört yıllık bir çalışmanın ürünü olan ilk manzum yapıtı Genç Parque'yi tamamladı; 512 dizelik klasik Aleksandren'lerden oluşan bu yapıt, yaşamı düzenleyen üç kader tanrıçasının en gencini, şairin yeni uyanmış yaratıcı gücünü simgelemekteydi. Şiir sanatına karmaşık bir evren olarak bakan Valéry için önemli olan biçimdi; şiirin arkasında bir anlam aramaksızın bir partisyon gibi okunması gerektiğini savundu. Büyüler adlı yapıtı, poesie pure denilen arı şiir akımına dayanan ve estetiğin otonom dünyasını üretmeyi amaçlayan sembolik şiir antolojisi içinde yayımlandı. Bu antolojinin en ünlü şiiri, ölüm ve yaşam, zaman ve edebiyat konularında şiirsel bir meditasyon olan ve Rainer Maria Rilke tarafından 1925'te Almancaya çevrilen Deniz Mezarlığı'ydı. Pitya Delfi Kehaneti'nin aynı adlı rahibesinin öyküsünü anlatan bu yapıtta, sanatçının esinine uyması mı yoksa çalışarak yaptığını oluşturması mı gerektiği sorusu ele alınmaktaydı; Valéry için her zaman çalışma süreci, sağlanan sonuçtan daha önemliydi ve bu nedenle "Palmiye" şiirinde de şiir çalışmalarını konu edindi.

Sonraki yıllarında deneme yazarlığına ağırlık veren Valéry, bu yazılarıyla şiirin birçok modern kavramına öncülük etti. 1925'te Académie Française üyeliğine seçildi ve bir yıl sonra Rhumbs adlı aforizma denemesini yayımladı; 1927'de denemenin ikinci cildi Autre Rhumbs çıktı. 1937'de Collège de France'a Şiir Sanatı Kürsüsü profesörü olarak atandı. Dört yıl sonra, düşlemeyi ve var olmayı eşsiz bir biçimde birleştiren bir kişilik olarak gördüğü Goethe'yi incelemesinin sonucunda Benim Faust'um adlı tiyatro oyununu yazdı; oyunun başkahramanı olan Faust adlı bilgin, sekreterine yaşamının toplamı ve takdiri anlamında bir tür anlarından oluşan son eserini dikte ettirmekteydi. 20 Temmuz 1945'te Paris'te yaşamını yitiren Paul Valéry, devlet töreniyle defnedildi.