Âşık İhsanî

Asıl adı İhsan Sırlıoğlu olan Âşık İhsanî, 1932 yılında Diyarbakır'da İran Azerisi kökenli bir ailede doğdu. İki yaşındayken babası Filit'i kaybetti ve annesi tarafından yoksul bir ortamda büyütüldü. Küçük yaşta şiir yazmaya başladı; çalışmak için sürekli başka köylere ve şehirlere gitmek zorunda kaldı. On yedi yaşındayken İstanbul Büyükçekmece Mimarsinan Köyü'nde bir maden ocağında çalışmaya başladı; maden kapanınca lastik fabrikalarında çalıştı, ardından Erzurum'a askere gönderildi.

Askerlik dönüşünde kendi kendine saz çalmayı öğrendi ve sazıyla Anadolu'yu dolaşmaya başladı. Bu seyahatlerinden birinde Manisa Tarzanı ile tanıştı ve bir süre yanında kaldı. Türkülerini Güllüşah adındaki hayali bir kıza söyledi. 1957'de Uşak Şeker Fabrikası'nda çalışmaya başladı; bir hapishane müdürünün kendisine Güllüşah'ı bulduğunu söylemesi üzerine hayallerindeki Güllüşah olmasa da bu kızla evlendi. Eşine de saz çalmayı öğretti ve Âşık İhsanî ile Güllüşah olarak şehir şehir dolaşmaya başladılar; bu ikili halk tarafından büyük ilgi gördü.

1958'de Ankara Radyosu Yurttan Sesler programının şefi Muzaffer Sarısözen tarafından programa davet edildi ve her hafta Çarşamba günleri Güllüşah ile birlikte radyoda türkü söyledi. Bu dönemde Celâl Bayar ve Adnan Menderes ile tanıştı, Demokrat Parti'nin mitingleriyle Türkiye'yi dolaştı ve "Evvel Allah sonra Demokrat Parti" gibi şarkılar yaptı. 27 Mayıs Darbesi'nin ardından Türk Ocakları'nın 51. yıldönümü dolayısıyla TRT'de verilen bir törende sahneye çıkarıldı; söylediği şarkı Başbakan Fahri Özdilek tarafından beğenilmedi ve kendini karakolda buldu. Bir yıl sonra Fransızlar tarafından yapılan bir Türkiye tanıtım filminde karısı ve oğlu Garip ile birlikte yer aldı. 1962'de milletvekili maaşlarına yapılması istenen zamla ilgili kararın görüşüldüğü günlerde meclise giderek protesto gösterilerinde bulundu; Amerikalıların hazırladığı "Turkey 1964" adlı filmde türküsünü seslendirdi.

Belçika Kültür Bakanı ile bir Türkiye ziyareti sırasında tanıştı ve gezi dönüşü Belçika gazetelerinde "Saçı ve sakalı gibi uzun görüşlü Âşık İhsanî" olarak yer aldı. Türkiye İşçi Partisi'nin kuruluşuyla birlikte sol hareketlere ilgi duymaya başladı; ilk devrimci şiiri "Korkuyorlar, korkacaklar, korksunlar / Geliyoruz, geleceğiz, yakındır" dizeleriyle yazdı. Sonraki röportajlarında bu döneme kadarki yaşamını cahillik olarak tanımladı. Bu dönemde Ağalı Dünya adlı kitabı yayımlandı ve daha önce içinde bulunduğu Adalet Partisi ile artık düşman oldular. 22 Kasım 1967'de öğrenci örgütlerinin düzenlediği Kıbrıs mitingi sırasında Deniz Gezmiş ile birlikte Amerika Birleşik Devletleri bayrağını yaktı.

Şiirleri birçok dergide yayımlanmaya başladı ve bu dönemde Çetin Altan ile tanıştı. Çetin Altan ve sol çevreden birçok kişi, yazdığı şiirlerin ve kitapların Sovyetler Birliği'nden gönderildiğinden şüphelendi; okul yüzü görmemiş birinin bu şiirleri yazdığına inanmadılar. Sonunda onu konunun uzmanı Pertev Naili Boratav'a götürdüler; Boratav İhsanî'yi dinledikten sonra "İhsanî bir halk ozanıdır." diyerek üzerindeki şüpheleri kaldırdı. 1977'de Almanya ve Belçika'ya giderek bu ülkelerde televizyon programlarına katıldı ve ödüller aldı; 1979'da Avustralya'ya gitti. Son yıllarını Diyarbakır'da geçiren Âşık İhsanî, 17 Nisan 2009'da evinde yapılan belgesel çekimleri sırasında aşırı heyecan nedeniyle fenalaştı; Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Beyin Cerrahi Servisi'ne yatırıldı ve tansiyonunun yükselmesi sonucu beyin kanaması geçirdiği belirlendi. Yoğun bakım ünitesinde tedavi altına alınan İhsanî, 21 Nisan 2009'da sabah saatlerinde yaşamını yitirdi ve Diyarbakır'ın Şehitlik semtindeki mezarlıkta toprağa verildi.