Ahmed Paşa

Ahmed Paşa, 1426 yılında Edirne veya Bursa'da doğmuştur. Babası, Sultan II. Murat dönemi kazaskerlerinden Veliyüddin bin İlyas Efendi'dir. Doğum yeri kesin olarak bilinmemekle birlikte, kaynakların çoğu Edirne'de doğduğunu belirtir; Bursalı olarak tanınması ise hayatının büyük bir kısmını Bursa'da geçirmesi ve orada vefat etmesiyle açıklanır. Eğitimini II. Murat döneminde Edirne'de tamamlamış, Arapça ve Farsça öğrenmiştir.

Eğitiminin ardından Bursa'daki Muradiye Medresesi'ne müderris olarak atanmış, 1451'de Edirne Kadısı görevine getirilmiştir. II. Mehmed'in tahta geçmesiyle kazasker olmuş, aynı zamanda padişahın öğretmenliğini ve muhasipliğini üstlenmiştir. Daha sonra vezirlik rütbesine yükselmiştir. Ancak çeşitli entrikalar ve iftiralar sonucu vezirlikten azledilerek hapse atılmış, hatta ölüm tehlikesiyle karşılaşmıştır. Söylentiye göre, 'Kerem' redifli ünlü kasidesini padişaha sunarak affedilmiştir.

Affedildikten sonra Bursa'ya tayin edilmiş ve Orhaniye, Muradiye, Emir Sultan medreselerinin mütevelliliğini yapmıştır. Ardından Sultanönü (Eskişehir), Tire ve Ankara'da sancak beyliği görevlerinde bulunmuştur. Fatih'in 1481'deki ölümünden sonra II. Bayezid döneminde itibarını yeniden kazanarak Bursa sancak beyi olmuştur. 1496 yılında Bursa'da vefat etmiş, Muradiye Camii yanında kendi yaptırdığı medresenin yanına defnedilmiş ve sonradan bir türbe inşa edilmiştir.

Ahmed Paşa, Divan edebiyatının en büyük şairlerinden biri olarak kabul edilir. Gazel ve kaside türlerinde başarılı eserler vermiş, şarkı ve murabbada da olgun örnekler sunmuştur. Şiirlerinde genellikle din dışı konuları, özellikle beşeri aşkı işlemiş; dinî ve tasavvufî konulara pek rağbet etmemiştir. Ahenkli üslubu ve aruz veznini ustaca kullanımıyla dikkat çekmiştir. Kendi döneminde 'şairlerin sultanı' olarak anılmış, sonraki nesil şairlerden Ahi, Lamii, Necati, Zatî ve Baki ona nazireler yazmıştır. XIX. yüzyılda Ziya Paşa, onu 'Türk şiirine temel koyan' şairler arasında saymış ve Şeyhi ile Necati arasında yetişen en büyük şair olarak nitelendirmiştir. Ancak bazı eleştirmenler, İran şairlerinden çevirdiği beyitleri kendine mal etmekle suçlayarak onu orijinallikten uzak görmüşlerdir.