“Türk edebiyatının en önde gelen yazarlarından biri kabul edilen Yaşar Kemal, roman, öykü ve şiir türlerinde eserler vermiş; Anadolu'nun efsane ve masallarından beslenen destansı anlatımıyla öne çıkmıştır. İnce Memed roman serisiyle geniş bir okur kitlesine ulaşmış ve yapıtlarında halkın sorunlarını, doğayı ve toplumsal adaletsizliği işlemiştir. 1955'te yayımlanan İnce Memed, Türk edebiyatının en iyi 100 romanı listesinde birinci seçilmiştir. Nobel Edebiyat Ödülü'ne aday gösterilen ilk Türk yazarlardan biri olmuş ve yaşamı boyunca pek çok ulusal ve uluslararası ödül kazanmıştır.”
Yaşar Kemal Kimdir?
Şiirleri, edebî duruşu, fikirleri ve hayatından kesitler
Yaşar Kemal, 6 Ekim 1923'te Adana'nın o dönemde ilçesi olan Osmaniye'nin Hemite köyünde, Nigar Hanım ile çiftçi Sadık Efendi'nin oğlu olarak dünyaya geldi. Aslen Van-Erciş yolu üzerindeki Muradiye ilçesine bağlı Ernis köyünden olan ailesi, I. Dünya Savaşı sırasında Rus ordusunun Van'ı işgal etmesi üzerine bir buçuk yıl süren bir göçle Çukurova'ya gelerek Hemite'ye yerleşmişti. Yaşar Kemal, bir Türkmen köyünde tek Kürt ailenin çocuğu olarak büyüdü; evde Kürtçe, köyde ise Türkçe konuşurdu. Üç buçuk yaşındayken bir kurban kesimi sırasında halasının kocasının elindeki bıçağın kayması sonucu sağ gözünü kaybetti. Dört buçuk yaşındayken babası, camide namaz kıldığı sırada ailenin evlatlığı tarafından öldürüldü; bu olaydan sonra on iki yaşına kadar kekemelik çekti. Babasının ölümünün ardından annesi, yazarın amcası Tahir Efendi ile evlendi ve ailenin maddi durumu kötüleşti. Dokuz yaşındayken Adana'nın Burhanlı köyündeki ilkokula giderek üç ayda okuma yazmayı öğrendi. Ortaokul ikinci sınıftayken Türk Maarif Cemiyeti'nde yatılı okumaya başladı ancak devamsızlığı nedeniyle bu hakkını kaybetti; son sınıftayken okuldan tasdikname ile ayrıldı. Çeşitli işlerde çalıştı: Kuzucuoğlu Pamuk Üretme Çiftliği'nde ırgat kâtipliği, Adana Halkevi Ramazanoğlu kitaplığında memurluk, Zirai Mücadele'de ırgatbaşlığı, Kadirli'nin Bahçe köyünde öğretmen vekilliği, pamuk tarlalarında ırgatlık, traktör sürücülüğü ve çeltik tarlalarında kontrolörlük yaptı.
Sanat hayatına ilkokula başlamadan önce şiirle adım atan Yaşar Kemal, okula başladığında yaşlı halk şairleriyle atıştığını anımsadı. Annesi başlangıçta şiir okumasına karşı çıksa da, bir eşkıyanın ölümü üzerine yaktığı ağıtı beğenmesiyle bu engel ortadan kalktı. 1939'da, henüz 16 yaşındayken Seyhan adlı ilk şiirini Görüşler dergisinde yayımladı. Ortaokuldan ayrıldıktan sonra folklor derlemelerine başladı; 1940-1941 arasında Çukurova ve Toroslar'dan derlediği ağıtları içeren ilk kitabı Ağıtlar, 1943'te Adana Halkevi dergisi tarafından basıldı. Kayseri'de askerlik yaptığı sırada, 23 yaşındayken ilk hikâyesi olan Pis Hikâye'yi yazdı. 1940'lı yıllarda Adana'da çıkan Çığ dergisi çevresinde Pertev Naili Boratav, Nurullah Ataç ve Güzin Dino gibi isimlerle tanıştı. Özellikle ressam Abidin Dino'nun ağabeyi Arif Dino ile kurduğu yakınlık, düşün ve yazın dünyasının gelişimini önemli ölçüde etkiledi. Kemal Sadık Gökçeli adıyla çeşitli yayınlarda yazarken, Yaşar Kemal adını ilk olarak Cumhuriyet gazetesine girince kullandı ve 1951-1963 yılları arasında bu gazetede fıkra ve röportaj yazarı olarak çalıştı. Bu dönemde Anadolu insanının iktisadi ve toplumsal sorunlarını dile getirdiği röportajlarıyla tanınmaya başladı. 1952'de ilk öykü kitabı Sarı Sıcak'ı yayımladı.
Yaşar Kemal, 1947'de kendisini büyük üne kavuşturacak olan İnce Memed romanının ilk cildini yazdı fakat yarım bıraktı. Eseri 1953-1954'te bitirdi; o yıllarda Cumhuriyet gazetesinde tefrika edildi ve 1955'te Çağlayan Yayınları tarafından iki ciltlik kitap hâlinde basıldı. Ağalara karşı Çukurova'nın yoksul halkına arka çıkan İnce Memed karakterinin halkı için savaşmasını konu alan roman, dört ciltten oluşan bir seri hâlinde otuz iki yılda tamamlandı. Yazar, pek çok yapıtında Anadolu'nun efsane ve masallarından yararlandı. İnce Memed I, Ağrıdağı Efsanesi, İnce Memed II, Kuşlar da Gitti ve İnce Memed III en çok satan eserleri arasında yer aldı. İnce Memed, Hürriyet gazetesi tarafından 2017'de oluşturulan yüz kişilik jüri tarafından belirlenen "Türk Edebiyatının En İyi 100 Romanı" listesinde birinci seçildi.
Yaşar Kemal'in edebî çalışmalarında halka dönük bir düşünce hâkim oldu ve bunu politik düşünceyle birleştirerek yürüttü. Yapıtlarında halk şiirinde ve epopelerde olduğu gibi insan değerlerinden kopmamaya çalıştı. Siyasi görüşü ile sanatının paralel olduğunu, halk ve doğaya inandığını, sanatının proletaryanın çıkarlarının emrinde olduğunu dile getirdi. Hem dünya hem Türk edebiyatından etkilendi; on yedi yaşındayken okuduğu Don Kişot'u kendisini etkileyen ilk kitap olarak nitelendirdi. Abidin Dino'dan alıp okuduğu Sait Faik Abasıyanık'ın Medarı Maişet Motoru'na hayran kaldı. On yedi yıl boyunca roman, sanat ve sosyalizm tartıştığı Arif Dino ile şiir, edebiyat ve resim konuştuğu Abidin Dino, yazın dünyasını etkiledi. Dilde ise Karacaoğlan'ın etkisinde kaldığını belirtti. Alexandre Dumas'nın Kamelyalı Kadın'ını defalarca okudu ve romanının sürükleyici olmasını kendi romanlarında temel ilke hâline getirdi. Honoré de Balzac, Fyodor Dostoyevski, Gogol, Anton Çehov ve Köroğlu etkilendiği diğer yazar ve şairler arasındaydı. Yazmaya başlamadan önce dilini canlı tutabilmek için Nâzım Hikmet'i okudu.
17 yaşından ölümüne değin sosyalist politikanın içinde yer alan Yaşar Kemal, 1950'de komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla tutuklanıp Kozan Cezaevi'nde bir yıl tutuldu ve 1951'de serbest bırakıldı. 1961 Anayasası'ndan sonra kurulan Türkiye İşçi Partisi'ne 1962'de katıldı; partide sekiz yıl çalıştı ve yöneticilerinden biri oldu. 4 Şubat 1974'te yetmiş şair ve yazarın ilk toplantısıyla kurulan Türkiye Yazarlar Sendikası'nın kuruluş kurulunda yer aldı ve genel başkanlığa getirildi. 1989'da Yaşar Kemal'in öncülüğünde yeniden açılan Türk PEN Kulübü'nün başkanlığını yaptı. Ocak 1995'te Alman Der Spiegel dergisinde yayımlanan "Yalanlar Seferi" başlıklı makalesi nedeniyle "bölücülük propagandası" suçlamasıyla Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde dava açıldı; 2 Aralık 1995'te beraat etti. Aynı yıl Index on Censorship dergisinde yayımlanan "The dark cloud over Turkey" yazısından ötürü 7 Mart 1996'da Türk Ceza Kanunu'nun 312. maddesine dayanılarak yargılandı ve bir yıl sekiz ay hapis ile para cezasına çarptırıldı, ceza ertelendi. Karar 18 Ekim 1996'da Yargıtay tarafından onandı. Bunun üzerine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuruldu; mahkeme, sözleşmenin 10. maddesinin ihlal edildiğine karar verdi.
Yaşar Kemal, Türkiye'den aldığı birçok ödülün yanı sıra Uluslararası Cino del Duca ödülü, Légion d'Honneur nişanı, Fransız Kültür Bakanlığı Commandeur des Arts et des Lettres nişanı, Premi Internacional Catalunya ve Alman Kitapçılar Birliği Frankfurt Kitap Fuarı Barış Ödülü'nün de bulunduğu yirmiyi aşkın ödül ile ikisi yurt dışında beşi Türkiye'de olmak üzere yedi fahri doktorluk payesi aldı. 1973'te Nobel Edebiyat Ödülü'ne aday gösterildi ve 1974'te beş finalistten biri oldu. Nobel'e aday gösterilen ilk Türk olan Kemal, verdiği bir röportajda "Ölene kadar da aday olacağım." dedi. 1952-2001 yılları arasında Thilda Serrero ile evli kalan Yaşar Kemal, eşinin 2001'deki ölümünün ardından 2002'de Ayşe Semiha Baban ile ikinci evliliğini yaptı. 28 Şubat 2015 tarihinde, 91 yaşındayken organ yetmezliği sebebiyle yoğun bakımda olduğu hastanede öldü. Cenazesi 2 Mart 2015'te düzenlenen törenin ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.
Öne Çıkan Şiirleri
İnsan en çok, anlatamadığı yerde derinleşir.