Tarık Günersel

Tarık Günersel, 27 Haziran 1953'te İstanbul'da dünyaya geldi. Annesi Güngör Tanyeri tarafından yetiştirildi; edebiyat, tiyatro ve opera sevgilerini ona borçlu olduğunu belirtti. Çocukluğunda büyükbabası Necmeddin Günersel'in Mukadderat ve İrade adlı eserini yazış sürecinden, mizahsever siyasetçi babası İsmet Günersel ile çevirmen amcası Dr. Saffet Günersel'den etkilendi.

Kadıköy Maarif Koleji'nde okurken kazandığı AFS Uluslararası Bursu ile liseyi ABD'de bitirdi; İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden mezun oldu. Şiirleri ilk defa Murat Belge tarafından Birikim dergisinde yayımlandı. 1978'de çevirmen Füsun Günersel ile evlendi; 1980'de dünyaya gelen kızları Adalet Barış Günersel yazar ve eğitim psikoloğu oldu. 12 Eylül döneminde dört yıl Suudî Arabistan'da İngilizce öğretmenliği yaptı (1982-86).

İlk librettosunu 15 yaşında tanıştığı Selman Ada'nın bestelemesi için 1988'de yazdı. Ali Baba ve Kırk Haramiler adlı bu iki perdelik opera, ikilinin uzun süreli işbirliğinin başlangıcı oldu. 1993'te Mavi Nokta Poetik Operası, 2002'de Aşk-ı Memnu Operası ve 2013'te Başka Dünya (Another Planet) operasının librettolarını yazdı; Başka Dünya'nın ilk temsili İstanbul DOB tarafından gerçekleştirildi. Ada-Günersel ikilisi daha sonra Gogol'den esinle Palto (2018) ve 9 nano-operadan oluşan 9 Yansı (2019) adlı operaları yazdı.

1991-2014 yıllarında İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda dramaturg ve oyuncu olarak çalıştı; 2014 yazında emekli oldu. 2005-2019 yıllarında Birgün gazetesinde köşe yazıları yazdı. 1992'de İstanbul'da bir şiir atölyesi kurdu; atölye 1996'da onun öncülüğünde Şiir Uzayı Laboratuvarı (Poetic Space Lab) adını aldı. Önerdiği Dünya Şiir Günü fikri, 1997'de Gülseli İnal ve Günersel'in teklifiyle PEN Türkiye Merkezi Genel Kurulunda görüşülüp kabul gördü; bu öneri Edinburgh'daki 67. Uluslararası PEN Kongresi'nde de kabul edildi ve 1999'da UNESCO tarafından 21 Mart Dünya Şiir Günü olarak takvime alındı.

2007-2009 döneminde ve 2011-2014 yıllarında PEN Türkiye Merkez Başkanı olarak görev yaptı; 2010-12 dönemi için Tokyo'daki PEN Kongresi'nde Uluslararası Yönetim Kuruluna seçildi. 2005'te başlattığı Tiyatro Su TH2O oluşumu 2011'de davet ettiği sanatçılarla amatör bir kumpanya olarak gelişmeye başladı; bu bünyede yazıp yönettiği Bok Sosyolojisi sahnelendi. 2014'te Onur Somay ile Milyaryıl oyununun prömiyerini Ethos Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali bünyesinde yaptı.

Piyeslerinin edebî versiyonlarını destan veya öykü olarak da işleyen Günersel, 1974'te ömür boyu gelişecek çok türde bir mozaik projesi oluşturdu; 'bir çeşit melez destan' saydığı eserin kapsama alanı evrenin ortaya çıkışından insanlık sonrasına uzandı. Süzülüm adını verdiği 'fikirler seçerek yeniden yazmalar' ise Kutadgu Bilig ile Mesnevi gibi eserlerin izdüşümleri oldu. Özellikle görsel şiir ile nano-öykü türlerindeki verimleri tartışmalara yol açtı. 2013'te Sampsonia Way internet dergisinde Dünya Uygarlığı Projesi yayımlandı; bunu gezegenin farklı yerlerinden aydınların imzaladığı Declaration of Earth Civilization izledi.

2009'da tarihin 'doğaüstü bir güç varsayımı ile bağlantılı dönemlendirilmelerine' ve geleneksel takvimlere karşı çıktı; yazının icadını dönüm noktası saymayı ve 'pratik bir yaklaşımla miladi yıla 4000 eklemeyi' önerdi. Öneri 3 Mart '6010' günü otuz imzacının desteğiyle basına sunuldu. Bu görüşünü daha sonra Evren'in yaşı, ön-insanın ayrışması ile iklim değişikliğinin tarıma elverişi ve Göbeklitepe bilgileriyle birleştirdi; örneğin 2020 yılını 13.806.012.020 olarak yazmaya başladı.

Eserleri arasında Sonsuzluk Solukları (mozaik destan, 2021), İzdüşümler (2018), Otmopoli'de Akşam (1982; 2015'te yeniden basım), Gezi (2014), Mevlana'ya Şükran (2013), Labirentin Kâbusu (2012), Toplu Piyesler 1 - İktidar Beşlemesi (2012), Oluşmak-Yaşama Kılavuzu (2011), 300 Yaş Konuşması (2009), İzler (Toplu Şiirler, 2006), Bedenlere inanır mısınız? (1999), Zaman Denen Oyuncak (1999), Kumlaşmak (1999), Muhafızgücü:1-Hayalgücü:0 (1989), Planlar Kalıntı Olduğu Zaman (1983), Bir 'Geçiş' Toplumunda (1983) ve Otmopoli'de Akşam (1982) yer aldı. Piyesleri arasında Altın Post, Neron ile Agrippina, Piyanist ile Başbakan, Tolstoy'u Tehdit, Yaşasın Delilik ve Zırhlı Kurt bulundu.

Perry Anderson, Samuel Beckett, Tim Burton, Arthur Miller, Václav Havel ve William Shakespeare gibi pek çok yazarın eserlerini Türkçeye çevirdi. Edebiyattan tiyatroya uyarlamalar yaptı; Anna Frank Olmak, Aşk-ı Memnu, Kiralık Konak, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Son Sığınak ve Yıldız olmak kolay mı! bunlar arasındadır. ONK Ajans tarafından temsil edilen yazar, 2005'te Kadıköy Maarif Koleji ve Anadolu Lisesi Mezunlar Derneği tarafından Kristal Martı ödülüne layık bulundu; 2011'de 36. İsmet Kuntay Tiyatro Ödülleri'nde En İyi Dramaturg ödülünü kazandı. ABD'de yayımlanan World Literature Today dergisinin Ocak-Şubat 2011 sayısında yazarla kapsamlı bir röportaj yer aldı.