“Küba bağımsızlık mücadelesinin öncüsü, şair ve yazar José Martí, Modernizm akımının temsilcisi olarak eserlerinde özgürlük, insan hakları ve despotizme karşı direniş temalarını işledi. Sürgünde geçen yaşamı boyunca şiir, gazete yazıları ve siyasi manifestolarla Küba'nın bağımsızlığını savundu; 1895'te Dos Ríos savaşında hayatını kaybetti. Küba'nın ulusal kahramanı ve simgesi olarak anıldı.”
José Martí Kimdir?
Şiirleri, edebî duruşu, fikirleri ve hayatından kesitler
José Julián Martí Pérez, 28 Ocak 1853'te Havana'da, İspanya'nın sömürgesi olan Küba'da doğdu. Babası İspanyol, annesi Kanarya Adaları'ndandı. Genç yaşta siyasete atılarak İspanyol yönetimine karşı muhalefete başladı. 17 yaşındayken sömürge yönetimine karşı eylemleri nedeniyle altı yıl ağır çalışma kamplarında tutsak edildi ve ardından İspanya'ya sürgün edildi. İspanya'da Zaragoza Üniversitesi'nde Hukuk ve Felsefe eğitimi aldı; bu dönemde Küba'daki siyasi hükümlülerin maruz kaldığı eziyetleri anlatan bir broşür yayımladı.
Mezuniyetinin ardından Meksiko'ya giderek ailesiyle buluştu ve burada edebiyat çalışmalarına başladı. Askerî darbenin oluşturduğu rejime karşı muhalefeti nedeniyle Meksika'dan ayrılmak zorunda kaldı ve Guatemala'ya geçti; ancak hükûmet baskısı nedeniyle buradan da ayrıldı. 1878'de genel aftan yararlanarak Küba'ya döndü, aynı yıl evlendi ve bir oğlu ile bir kızı oldu. İspanyol yönetimine karşı mücadelesini sürdürdüğü için tekrar sürgüne gönderildi; önce İspanya'ya, ardından ABD'ye gitti. New York'ta bir yıl yaşadıktan sonra Venezuela'ya geçti, ancak buradaki diktatörlük rejimi nedeniyle tekrar ABD'ye dönmek zorunda kaldı.
Yaşamı boyunca şiirler, kitaplar ve gazete makaleleri yazdı; siyasi eylemlerini de sürdürdü. Küba'nın ABD'ye bağlanmasına karşı çıktı ve ABD emperyalizmine karşı Güney Amerika'nın birliği için mücadele etti. 1892'de Küba Özgürlük Partisi'ni kurdu. 1895'te Küba'nın özgürlüğü için harekete geçti; 11 Nisan 1895'te aralarında Generalísimo Máximo Gómez y Báez'in de bulunduğu sürgündeki muhaliflerden oluşan bir güçle Küba'ya ulaştı. 19 Mayıs 1895'te Dos Ríos savaşında İspanyol güçleriyle girdiği çatışmada 42 yaşında öldü. Mezarı Santiago de Cuba'daki Santa Efigenia mezarlığındadır.
Martí, Küba'nın ulusal kahramanı ve simgesi olarak anıldı; siyasetçi, devrimci, ozan, gazeteci, edebiyat profesörü ve elçi kimlikleriyle çok yönlü bir kişilik sergiledi. Eserlerinde bütün despot yönetim düzenlerini ve insan haklarına karşı uygulamaları kınadı; yazıları demokratik gelişmeye yol gösterici nitelik taşıdı. Şiirleri arasında Alacalı Tüy Sorguçlar, Aynı Yalınlıkla Ölmek İsterim, Benim Sakim, Benim Şövalyem, Guanatanamo'lu Kadın, Güzel Kokulu Eller, Küçük Prens, Ruhumun Oğlu, Omuzumda, Uyanık Düş ve İki Yurt yer aldı.
Öne Çıkan Şiirleri
Güzel Kokulu Eller
İki Yurt
Küçük Prens
Kabaran Bir Dalga Gördüğünde Sen
Omuzumda
Nasıl Doğuyorsa Çölde Palmiyeler
Bazı dizeler kalbe değil, doğrudan hafızaya yazılır.