Bir dize, bazen yıllardır aradığın yerdir.

ŞAİRİN DEFTERİ   /   TAM METİN

Düşündükçe

Düşündükçe Şiiri - Neyzen Tevfik

Dışından halka baktıkça, şu dünyayı düşündükçe.
İçinden hakkî gördükçe, o ukbâyı düşündükçe,
Bu düzme altı bin yıllık muammayı düşündükçe.,
Hurâfat uğruna bu kanlı davayı düşündükçe,
Döner beynim feza-yı va’d-i ferdayı düşündükçe.

Tevellüt ettiğim gün aklımı kabz eylemiş dinim,
Şu menkulâta aldanmış bütün ef’al ü temkinim.
Nasıl bir mesele bilmem gönülce hakkı teminim!
Yalandan halk, olunmuş bir cehennem ehline kinim,
Sıçılmaz mı o maziye şu rüyayı düşündükçe?

Hurâfâta eşeklik devresinde öyle kandım ki,
O kızgın saçta bin rik’ât namaza bir inandım ki!
Kılarken dans ederdik, ben tabandan öyle yandım ki,
Kafam çarpmış semaya sıçrayınca bir uyandım ki
Açık kalmış kıçım cevv-î hafâyayı düşündükçe!

Teceddüt etmeyen bir zerre yoktur cevv-i ekvânda,
Akar enhâr şeklinde ölen mazi bu ummanda.
Elinle gömme kabre kalbini sahra-yı küfranda,
Gözün hâlâ mı cennet bahçesinde, hur-u gılmanda,
Anan cidden...tir sen bu hülyayı düşündükçe!

Tereddütsüz teceddüt sahasında bir Süleyman’ım,
Şu var ki tac u tahtım yok fakirim lâkin insanım,
Muallaktır ebed babında ahkâmımla fermanım,
Demirbaş bir çelik yumrukladır tahrik-i devranım,
Harîm-i İsmetimden kahr-ı a’dayı düşündükçe.

Cehalet vecde geldikçe maabitte kopar tufan,
Görürsün Nuh’u ruhunda kürek çekmektedir elan.
Ateşten bir telörgü dahilinde merkez-i iman,
Nice Peygamberdi çelmeyle yıkmış bir topal şeytan,
Düşerlermiş kıç üstü gam-ı Leyla’yı düşündükçe!

Deha-yı Gazi-i Ekber’de Türk aşkı nümâyandır,
Bugün de cevher-i milliyetin burhanı pürşandır,
Teceddüt devrine isnad-ı mazi mahz-ı küfrandır,
0 mazi ki zulümle Türk'ü kesmiş ehl-i imandır,
Bin üç yüz yıl kan emmiş Bâb-ı Fetva’yı düşündükçe!

Arardım bir nişane ka’r-ı imanımda kendimden,
Bakardım var mı bir iz râh-ı cananımda kendimden,
Görürdüm milleti hâl-i perişanımda kendimden,
Geçerdim yerlere mihrab-ı vicdanımda kendimden
Zelilâne kızıl fesle temennayı düşündükçe!

Semahâtlu, faziletlu nice hak düşmanı, a’da,
Örümcekli, Salâtin bir kenefte resm-i istibra
Ederlerken yıkılmıştı düşümde Mescid-i Aksa,
Sanırdım bir suratsız ders-i âmin mülküdür gayya,
Akâid şekline girmiş heyulayı düşündükçe!

Arardık mavera-yı sırr-ı kevni Sure-i Cinde,
Sanırdık HazreN Yakub'u doğmuş şehr-i Mardin'de.
Bulursan almamazlık etme ilmi git de bak Çin’de,
Siyasi bir tezellül sahasında arsa-i dinde,
Yatardım kaldırımda Arşı Mevla'yı düşündükçe!

Akâid mülkünün hatt-ı istivası kîr-i zıll-ullah,
Düşün, bak milletin ahvaline, iç yüzden ol agâh.
Birer derbend-i izmihlal imiş millet için eyvah,
Manastır, havra, mescit, kilise, tekye, zaviye, dergâh;
Yürek yanmazmış şer’ân Hak Taala'yı düşündükçe!

Eşeklikten bahis açtıkça mazi ders-i hikmette,
Arardım nokta-i mefruzâyı enzar-ı ümmette.
Fazâyih irtikâp etmek için Bâb-ı Meşîhâf te,
Eşeklik gayreti coşkundu rüya-yı cehalette,
Koşardık tersine Firdevs-i âlâ'yı düşündükçe!

Bitirdim, kalmadı, içdim bütün meyhane-i aşkı.
Dolaştım aç, yayan kâşane u virane-i aşkı.
Ezelden yâr edindim âkil u divane-i aşkı,
Şarab-ı Lâyezâli'den dolan peymane-i aşkı,
Sunardım Yusuf'a fikri-i Ziileyha'yı düşündükçe!

Hudâ bir püfle deyr-1 Meryem'e İsa'yı kondurmuş,
Hübut etmiş yere, kendi eliyle çarmıha vurmuş,
Çıkarmış göklere, dördüncü katta dur demiş, durmuş,
Sanırdım Şam yolunda eski bir Dürzî çadır kurmuş
Havari azmanı rahip Buheyra'yı düşündükçe!

Neyzen Tevfik

ŞİİRİN HARİTASI

Bu şiirin içinde ne var?

Metnin anlam, duygu, tema ve biçim katmanlarına kısa bir bakış.

Kelimeler bazen gitmeyenlerin yerine kalır.

Şiir, anlatıcının dinî inançlar ve toplumsal düzen üzerine eleştirel bir sorgulama yaparken yaşadığı içsel çatışmayı ve hayal kırıklığını dile getirir. Geçmişin dogmatik yapılarına ve hurafelere karşı duyduğu öfke, onu modernleşme ve akıl yoluyla bir kurtuluş arayışına iter. Anlatıcı, hem bireysel hem toplumsal düzeyde bir uyanış yaşar ve bu süreçte acı bir ironiyle kendi geçmişini de eleştirir.

Ana duyguöfke
Ana temabaşkaldırı
Duygusal yönolumsuz
Yoğunluk80/100

ANLAM

Ana düşünce

Hurafeler ve dogmatik inançlar toplumu geri bırakmıştır; gerçek kurtuluş, aklın ve yeniliğin rehberliğinde geçmişin yanılgılarından arınmaktır.

Temel çatışma

Geçmişin dinî dogmaları ile modernleşme ve akıl arasındaki çatışma.

Duygusal akış

Öfke ve eleştiriden, zaman zaman pişmanlık ve umutsuzluğa geçişler olsa da genel olarak başkaldırı tonu baskındır.

ATMOSFER

Şiir, yoğun bir öfke ve hayal kırıklığıyla örülü, eleştirel ve kasvetli bir atmosfere sahiptir.
kasvetligerginboğucu
“Şiir, insanın kendine söylediği
en dürüst sözdür.”
Şiirhane · Sözün evi.

Şiirhaneden Mektup

Yeni şiirler, yeni keşif yolları ve iyi sözler için.

Sadece anlamlı şeyler, söz veriyoruz.