Şiir, insanın kendine yetişme biçimlerinden biridir.

ŞAİRİN DEFTERİ / TAM METİN

Dîvân-ı İlâhîyât 205

Dîvân-ı İlâhîyât 205 Şiiri - Aziz Mahmud Hüdayi

Nefs ü şeytâna uyarsan,
Nice olur hâlin ey gâfil?
Bir gün olur kim duyarsan
Nice olur hâlin ey gâfil?

Fikrinden dünyâ gitmez mi?
Hakk kelâmın işitmez mi?
Ölenler ibret yetmez mi?
Nice olur hâlin ey gâfil?

Gidenleri görmez misin?
Yer altına girmez misin?
Hakk katına varmaz mısın?
Nice olur hâlin ey gâfil?

Tâat kapusın kaparsan
Doğru yolundan saparsan
Nice bir mala taparsan
Nice olur hâlin ey gâfil?

Mâsivâdan firâr eyle
Bâb-ı Hakk'da karâr eyle
Tâatı ihtiyâr eyle
Nice olur hâlin ey gâfil?

Aç gözün gafletten uyan
Nâdim olur nefse uyan
Bâtılı kor Hakk'ı duyan
Nice olur hâlin ey gâfil?

Mâsivâdan yumup gözü
Kâdir Allah'a tut yüzü
Hüdâyî'den gûş et sözü
Nice olur hâlin ey gâfil?

Aziz Mahmud Hüdayi

ŞİİRİN HARİTASI

Bu şiirin içinde ne var?

Metnin anlam, duygu, tema ve biçim katmanlarına kısa bir bakış.

İnsan bazı şeyleri ancak kaybedince isimlendirebilir.

Şiir, gaflet içindeki bir kişiye seslenerek dünya hayatına dalmanın, nefse ve şeytana uymanın sonuçlarını sorgular. Anlatıcı, ölümü, ahireti ve Hakk'a yönelmeyi hatırlatarak uyarır; dünyevi bağlılıklardan vazgeçip Allah'a yönelmeye çağırır. Şiir, tasavvufi bir öğüt ve uyanış çağrısı olarak okunabilir.

Ana duygukaygı

Ana temainanç

Duygusal yönolumsuz

Yoğunluk65/100

ANLAM

Ana düşünce

İnsan nefsine ve şeytana uyarak gaflete düşmemeli, dünyaya bağlanmak yerine Hakk'a yönelmelidir.

Temel çatışma

Dünya hayatına bağlılık ile ahiret bilinci arasındaki çatışma

ATMOSFER

Uyarıcı ve sorgulayıcı bir dini atmosfer

gerginkutsal

DUYGULAR

Şiirin duygusal ağırlığı

kaygı70

korku60

pişmanlık40

umut30

KEŞİF PUANLARI

Duygu pusulası

Şiirin farklı duygusal eksenlerdeki yoğunluğu.

Manevî duygu80

Kaygı70

Korku60

Pişmanlık40

Umut30

Karanlık30

Hüzün20

Umutsuzluk10

Çaresizlik10

Huzur10

TEMALAR

inanç tasavvuf ölüm ahlak

TON

öğreticisorgulayıcıyakaran

ŞIIR TÜRÜ

didaktiklirik

DIL ÖZELLIKLERI

eski sözcüklerdidaktiktekrarlı

ANLATIM BIÇIMLERI

öğütleyicisorgulayıcılirik

SÖZ SANATLARI

metaforkişileştirmetekrar

Nazım birimidörtlük

Ölçühece8'li hece

Şiir genelinde 8'li hece ölçüsü kullanılmıştır.

Kafiyeaaab / cccb / dddb / eeeb / fffb / gggb / hhhbHer dörtlükte ilk üç dize kendi arasında, dördüncü dize ise nakarat olarak uyaklıdır.

Ahenk

Hece ölçüsü, düzenli uyak ve 'Nice olur hâlin ey gâfil?' nakaratıyla sağlanır.

ANLATICI

birinci tekil kişi

Hitap: gafil kişi

Uyarıcı ile uyarılan arasındaki ilişki

DİLİN YOĞUNLUĞU

Anlam kapalılığı30/100

İmge yoğunluğu20/100

Tasavvufi öğüt geleneği

ÖNE ÇIKAN İMGELER

nefs ü şeytân
tâat kapusı
bâb-ı Hakk
mâsivâ

KÜLTÜREL GÖNDERMELER

Hakk
nefs
şeytan
mâsivâ
Hüdâyî

BU ŞİİRİ ARARKEN

gafletten uyanma çağrısı nefse uymanın sonu dünyadan yüz çevirip Hakk'a yönelme