Bazı dizeler insanın omzuna sessizce dokunur.

ŞAİRİN DEFTERİ / TAM METİN

Dîvân-ı İlâhîyât 104

Dîvân-ı İlâhîyât 104 Şiiri - Aziz Mahmud Hüdayi

Ey nefs yeter sehv ü zülel
İnsâfa gel insâfa gel
Terkeyleyüp tûl-i emel
İnsâfa gel insâfa gel

Bu âdet ü bid'at nedir?
Bu şöhret ü ziynet nedir?
Bu kuru keremiyyet nedir? (s.94)
İnsâfa gel insâfa gel

Bir gün eser bâd-ı ecel
Ten bâğına verir halel
İhlâsile eyle amel
İnsâfa gel insâfa gel

İfsâdı ko ey nefs-i dûn
"Kad dalle kavmun muktedûn"
Tâlibleri etme zebûn
İnsâfa gel insâfa gel

Etme Hüdâyî'ye inâd
Fermâna eyle inkıyâd
Etmez misin Mevlâ'yı yâd
İnsâfa gel insâfa gel

Aziz Mahmud Hüdayi

ŞİİRİN HARİTASI

Bu şiirin içinde ne var?

Metnin anlam, duygu, tema ve biçim katmanlarına kısa bir bakış.

Bir şiir bazen koca bir ömrü hatırlatır.

Şiir, nefse seslenerek onu doğru yola, insafa ve Allah'a yönelmeye çağırır. Dünya hayatının geçiciliğini, gösteriş ve bidatlerin anlamsızlığını vurgular. Ölümü hatırlatarak samimi amel işlemeye davet eder.

Ana duygupişmanlık

Ana temainanç

Duygusal yönolumsuz

Yoğunluk70/100

ANLAM

Ana düşünce

Nefsi kötü alışkanlıklardan arındırıp Allah'a yönelmek ve samimi amel işlemek gerekir.

Temel çatışma

nefsin dünyevi arzuları ile ilahi emirler arasındaki çatışma

ATMOSFER

Dini ve ahlaki bir uyarı atmosferi hakim; nefse seslenişle ciddi ve öğüt verici bir ton taşır.

dinginkutsal

DUYGULAR

Şiirin duygusal ağırlığı

pişmanlık70

kaygı60

umut40

KEŞİF PUANLARI

Duygu pusulası

Şiirin farklı duygusal eksenlerdeki yoğunluğu.

Manevî duygu80

Pişmanlık70

Kaygı60

Umut40

Hüzün30

Korku30

Umutsuzluk20

Çaresizlik20

Kırgınlık20

Öfke20

Huzur20

Sevgi20

Karanlık20

Özlem10

Yalnızlık10

Heyecan10

Minnet10

Başkaldırı10

TEMALAR

inanç tasavvuf ahlak ölüm yaşam

TON

öğreticiyakaransitemkâr

ŞIIR TÜRÜ

didaktiklirik

DIL ÖZELLIKLERI

eski sözcüklerdidaktiktekrarlı

ANLATIM BIÇIMLERI

öğütleyicisorgulayıcılirik

SÖZ SANATLARI

metaforkişileştirmetekrar

Nazım birimidörtlük

Ölçüaruz

Aruz ölçüsüyle yazılmış görünmektedir; ancak kalıp kesin olarak belirlenememiştir.

Kafiyeaaab / cccb / dddb / eeeb / fffbHer dörtlükte ilk üç dize kendi arasında, dördüncü dize ise nakarat olarak tekrarlanır.

Ahenk

Aruz ölçüsü, dize sonlarındaki uyaklar ve 'İnsâfa gel' nakaratıyla sağlanan tekrarlar ahengi güçlendirir.

ANLATICI

birinci tekil kişi

Hitap: nefs

anlatıcı, kendi nefsine seslenerek onu uyarır ve doğru yola çağırır.

DİLİN YOĞUNLUĞU

Anlam kapalılığı40/100

İmge yoğunluğu30/100

Tasavvufi ve dini öğüt geleneği içinde yazılmış bir şiir.

ÖNE ÇIKAN İMGELER

bâd-ı ecel
ten bâğı

KÜLTÜREL GÖNDERMELER

Hüdâyî
Mevlâ
Kad dalle kavmun muktedûn

BU ŞİİRİ ARARKEN

nefse öğüt veren şiir dünya hayatının geçiciliği insafa gel çağrısı