Mahmut Temizyürek

Mahmut Temizyürek, 21 Mart 1955'te Sivas'ın Şarkışla ilçesine bağlı Kümbet Köyü'nde doğdu. İlkokulu doğduğu köydeki Kümbet Köyü İlkokulu'nda, ortaokul ve lise eğitimini ise Ankara'da Gaziosmanpaşa Ortaokulu ve Atatürk Lisesi'nde tamamladı. 1971-1979 yılları arasında inşaat ve matbaa işçiliği, santral operatörlüğü gibi çeşitli işlerde çalıştı. 1980'de Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bölümü'ne başladı; ancak 12 Eylül nedeniyle öğrenimine ara verdi ve 1992'de mezun oldu.

Öğrenimine ara verdiği 1982-1992 yılları arasında İstanbul'da Görsel, Gelişim Larousse, Temel Britannica, Thema Larousse gibi ansiklopedilerde yazarlık ve yayın kurulu üyeliği yaptı. Tempo, Video-Film, Tıp Dünyası, Güneş, SiyahBeyaz, Demokrat gibi gazete ve dergilerde editörlük ve yazarlık görevlerinde bulundu. 1997-1998'de Anadolu Üniversitesi'nde "İletişim ve Yabancılaşma" ve "Eleştiri Kuramları" dersleri verdi. 1996-2006 arasında Başkent Üniversitesi'nde basın danışmanı olarak çalıştı ve 2005'te emekliye ayrıldı. 2007'de Bilkent Üniversitesi'nde "Türkçe ve Eleştirel Okuma" dersleri vermeye başladı.

Edebiyat yaşamına 1981'de Yarın dergisinde yayımlanan "Filistin" adlı ilk şiiriyle adım attı. Kurucuları arasında yer aldığı Edebiyat Dostları dergisinde Mehmet Fikri Ünal imzasıyla şiirler yayımladı. Edebiyat-Eleştiri, Defter, Akatalpa, Evrensel Kültür, İnsan, Kum, Patika, Adam Sanat, Varlık, Yasakmeyve, Yarın, Yeni Olgu, Virgül, Milliyet Sanat, Cumhuriyet Kitap, Radikal Kitap gibi dergilerde şiir, deneme ve eleştiri yazıları çıktı. İlk şiir kitabı İz ve Rüya 1995'te yayımlandı; buradaki şiirlerin çoğu Mehmet Fikri Ünal imzasını taşıyordu. Kitap, 1997'de Öteki Yayınları tarafından basıldı. Ardından Kırlangıcım Paranoya (2000), Yeryüzünü Gezen Atlı (2004), Yalangezen (2011) ve toplu şiirlerinden oluşan Babil Cazcıları (2012) geldi.

Deneme türünde ilk kitabı Göçebe Buluşması 1996'da yayımlandı. Bu alanda Boşluktan Doğan (2007), Gölgesi İnsan Bedeni Doğa (2011), İm Bilse Er Ölmes (2014), Didem Zamanı (Didem Madak Şiiri Üzerine) (2017), Nazım Okulu & Teleskoplu Destancı (2018), Üç Çınar (2018) ve Ağıt Şiir Kadın (2019) adlı eserleri verdi. Boşluktan Doğan ile 2008 Memet Fuat Deneme Ödülü'nü kazandı; aynı yıl Erdal Öz Edebiyat Ödülü'ne değer görüldü. 2012'de Yalangezen ile 16. Altın Portakal Şiir Ödülü'nü, 2014'te İm Bilse Er Ölmes ile Nazım Hikmet Araştırma Ödülü'nü, 2017'de ise Yılın Homeros Ozanı Ödülü'nü aldı. 1996'da Esra Özgümüş'le hazırladığı Basında Transplantasyonun 20 Yılı adlı derlemesi de bulunmaktadır.

Şiirlerini modern epikten, İkinci Yeni'den ve tüm şiir eğilimlerinden yola çıkarak mitolojiden, masal ve türküden derledikleriyle geniş bir imge yatağında kurdu. Metaforlarla ve imgelerle ördüğü şiirlerinde mitolojik öğelere yer verdi; geçmiş, an ve gelecek arasında bağlar kurdu. Şiiri, "evreni, kendini, tüm varlıkları tanımlamayı, tasarlamayı, değiştirip dönüştürmeyi yaşam olarak gören insanın zihninde ya da bedeninde hapsolmuş sözcüklerin belirli bir yapı içerisinde dışa çıkması, dış ile iç arasında bir bağ araması ve bu bağın gücüyle insanın ruhsal ve zihinsel özgürleşme çabasına katılması olanağının ezeli bir biçimi" olarak tanımladı. Eleştirel bakışını disiplinler arası okumalarla sağlamlaştırdı; denemelerinde çoğunlukla duru bir anlatım ve akıcı bir üslup benimsedi. Eserlerinde Zafer Hanım, Fatma Aliye, Tevfik Fikret, Nazım Hikmet, Behçet Necatigil, Gülten Akın, Ahmet Telli, Didem Madak, Yaşar Kemal, Orhan Kemal, Oğuz Atay, Leyla Erbil, Latife Tekin, Can Yücel, İlhan Berk gibi şair ve yazarlara dair nitelikli çalışmalarıyla dikkat çekti. Kendi yazma serüvenini, "Üzerimizde bugün de derin etkileri olan Cemal Süreya'nın, Turgut Uyar'ın, İlhan Berk'in, Melih Cevdet Anday'ın yazılarıyla, şiirin hiçbir şeyle kıyaslanamaz özerk dünyasını anlamaya başlarken yazmaya başladık" sözleriyle ifade etti.