“İkinci Yeni akımının özgün şairlerinden Edip Cansever, 1944'te yayımlanan ilk şiirinden itibaren sürekli yazan ve yayınlayan bir edebiyatçı olarak dikkat çekti. Yerçekimli Karanfil ile kendine özgü bir şiir evreni kurdu; düzyazı olanaklarından yararlandı, tiyatrodan esinlenen diyaloglarla şiirini zenginleştirdi. Toplumsal eleştiriyi mizahla harmanladığı ilk döneminin ardından bunalım ve umutsuzluk temalarına yöneldi. Kapalı ama anlamdan kopmayan şiir anlayışıyla Türk edebiyatında kalıcı bir iz bıraktı.”
Edip Cansever Kimdir?
Şiirleri, edebî duruşu, fikirleri ve hayatından kesitler
Edip Cansever, 8 Ağustos 1928'de İstanbul'un Fatih ilçesinin Soğanağa semtinde doğdu. Annesi ve babası Çankırı'nın Atkaracalar köyünde doğmuştu. Ailenin üç kız ve bir erkek çocuğundan üçüncüsü olarak dünyaya geldi. İlkokulu İstanbul'da 56'ncı İlkokul'da tamamladı. İkinci Dünya Savaşı'nda havacı çavuş olarak İstanbul'a tayin edilen babası, askerlik vazifesini tamamladıktan sonra İstanbul'da kalarak Kapalıçarşı'da ticaretle uğraştı.
Ortaokul ve liseyi 1946 yılında İstanbul Erkek Lisesi'nde tamamladı. Yüksek Ticaret Mektebi'ne kaydoldu ve aynı dönemde babasının Kapalıçarşı'daki dükkânında çalışmaya başladı. 12 Nisan 1947'de aile dostları tarafından tanıştırıldığı Mefharet Hanım'la evlendi; bu evlilikten Nuran ve Ömer adlarında iki çocuğu oldu. 1950 yılında yedek subay olarak askerlik hizmetini tamamladı. Askerlik dönüşünde Kapalıçarşı'da babadan kalma dükkânda turistik eşya ve halı ticareti yapmaya başladı. 1954'te meydana gelen Kapalıçarşı yangınında dükkânının yanması üzerine Jak Salhoşvili ile ortak olup asma katlı bir başka dükkâna geçti. Ortağı alım satım işlerini yönetirken Cansever tüm zamanını asma katta okuyup şiir yazmaya ayırdı. Kapalıçarşı'da otuz yılını geçirdi ve bu süre zarfında dokuz şiir kitabı yayımlandı. 1964'te üyesi olduğu Türkiye İşçi Partisi'nden güncel politikadan anlamadığı gerekçesiyle ayrıldı. 1975 yılında Kapalıçarşı'daki antikacı dükkânını satarak ticari hayatını sonlandırdı.
Şiir yazma isteği henüz ortaokul yıllarında Fatih'teki Millet Kütüphanesi'nde eski sanat dergilerini okuyup notlar alarak başladı; İstanbul Erkek Lisesi'nde okuduğu yıllarda bu istek artarak devam etti. Okulun Babıâli'ye yakınlığı sayesinde akşamüstleri Marmara, ABC ve Yokuş kitabevlerine uğrayarak yeni şiir anlayışını tutkuyla izledi. Millî Eğitim Bakanlığı yayınlarından çıkan kitaplar aracılığıyla Yunan ve Lâtin klasiklerini, dünya edebiyatının klasiklerini okudu. İlerleyen yaşlarında Marksizm ve sol düşünceyle tanıştı. İlk şiiri 1944'te İstanbul dergisinde yayımlandı. Yücel, Fikirler, Edebiyat Dünyası ve Kaynak dergilerinde çıkan ilk gençlik şiirlerini İkindi Üstü başlıklı kitapta topladı; bu şiirlerde varlıklı, her şeye yaşama sevinciyle bakan bir gencin avarelikleri ve duyguları ön plandaydı.
1951'de Nokta dergisini çıkardı; bu dergi genç şairlerle ve yazarlarla tanışmasını sağladı. İlk kitabından yedi yıl sonra yayımladığı Dirlik Düzenlik bu dönemin ürünüdür. Bu kitaptaki şiirlerde düşünceyi dil içinde eritmeye yönelen, özlü bir söyleyiş ve çarpıcı biçim arayan, toplumsal eleştiri için mizah aracını kullanan bir tutum görüldü. 1957'de yayımlanan Yerçekimli Karanfil ile kendisine özgü bir şiir evreni kurdu ve İkinci Yeni akımının özgün örneklerini verdi. Yenilik, Pazar Postası, Yeni Dergi gibi dönemin sanat yayınlarında şiirsel canlılığı besleyen şairlerden biri oldu. Şiirinde zamanla sevinç yerini bunalıma, toplumsal dengesizlikleri eleştirme kaygısı yerini yıkıcı bir umutsuzluğa bıraktı. "Dize işlevini yitirdi" gerekçesiyle yeni arayışlara yöneldi ve şiirde tiyatrodan esinlenen diyaloglar kullandı. Nerde Antigone, Tragedyalar ve Çağrılmayan Yakup bu dönemin ürünleridir. Yine de İkinci Yeni içindeki bazı şairler gibi anlamsızlığı savunmadı; kapalı, anlaşılması güç, yine de anlamdan ayrılmayan bir şiire yöneldi. Çok farklı imgeler kullanırken bile düşünce öğesini göz ardı etmedi, yapıtlarına tutarlı bir bütünlük kazandırdı ve şiirinde düzyazı olanaklarını kullanmaktan çekinmedi. Yalnız şiirleriyle değil tepkileri ve yaşama biçimiyle de kendisinden söz ettirdi; sürekli yazan, yayınlayan bir şair olarak ilgileri hep üstünde tuttu.
Sağlığında yayımlanan son kitabı Oteller Kenti oldu. 1985-1986 yılları arasında yazdığı fakat yayımlanmayan şiirleri, bazı düzyazıları, hakkında yazılanlar ve bazı konuşmalar ölümünden sonra Gül Dönüyor Avucumda (1988) başlığıyla yayımlandı. 1990'da yayımlanmış tüm şiir kitapları Yerçekimli Karanfil/Toplu Şiirleri I ve Şairin Seyir Defteri/Toplu Şiirleri II başlığıyla yeniden yayımlandı. 2005'te bütün şiirleri Sonrası Kalır I-II başlığıyla Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlandı. Çeşitli dergilerde yayımlanan ancak şiir kitaplarına almadığı şiirleri Mehmet Can Doğan tarafından derlendi ve 2009'da Öncesi de Kalır başlığıyla yayımlandı. 1975'ten sonra kış aylarını İstanbul'da, yaz aylarını Akdeniz sahillerinde geçirdi. Akdeniz'in doğasının hem ruhuna hem sanatına olumlu etkileri sebebiyle 1986'da Bodrum'a yerleşti; ancak Bodrum'a geldikten yirmi gün sonra beyin kanaması geçirdi ve İstanbul'a getirildi. Acilen alındığı ameliyattan sağ çıkamayarak 28 Mayıs 1986'da İstanbul'da öldü. 30 Mayıs 1986'da Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi.
Öne Çıkan Şiirleri
Bazı cümleler kapıyı çalmaz; doğrudan içeri girer.