Cahit Külebi

Mahmut Cahit Külebi, 20 Aralık 1917'de Tokat'ın Zile ilçesinde doğdu. Ailesi Soyadı Kanunu'ndan sonra Erencan soyadını almış, şair ise sonradan Külebi soyadını tescil ettirmiştir. İlk ve ortaokulu Tokat'ta tamamlayan Külebi, Sivas Lisesi'nden mezun oldu. Yüksek öğrenimini İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde tamamladı. Öğretmen okulunda Behçet Necatigil ile aynı sınıfta okudu; Ahmet Hamdi Tanpınar'ın derslerine katıldı ve Reşit Rahmeti Arat'ın desteğiyle Almanya ile Fransa'da dil eğitimi aldı.

Öğretmen okulunda öğrenim görürken, Müdür Fuat Köprülü'nün şiir yazdığı için kendisine kızacağını düşündüğünden Külebi mahlasını ilk kez bu yıllarda kullanmaya başladı. Antalya Lisesinde stajyer edebiyat öğretmenliği, Ankara Devlet Konservatuvarında ve Ankara Gazi Lisesinde edebiyat öğretmenliği yaptı. Sonraki yıllarda Millî Eğitim müfettişi olarak görev aldı. İsviçre'ye kültür ataşesi ve öğrenci müfettişi olarak atandı; yurda döndükten sonra Millî Eğitim Bakanlığı Başmüfettişliği ve Kültür müsteşar yardımcılığı görevlerinde bulundu. 1973'te kendi isteğiyle emekliye ayrıldı ve 1983 yılına kadar Türk Dil Kurumunda çalıştı; 1976'dan sonraki dönemde Türk Dil Kurumu Genel Yazmanı olarak görev yaptı.

İlk şiirleri 1938'de "Nazmi Cahit" takma ismiyle Gençlik dergisinde yayımlandı. Daha sonra Varlık dergisinde yayımlanan şiirlerinde de aynı imzayı kullandı. 1950-1954 arasında Sokak, İnsan, Türk Dili, Yaratış ve Kültür Dünyası gibi dergilerde çıkan şiirleriyle ünlendi. İlk şiir kitabı Adamın Biri 1946'da, ikinci kitabı Rüzgâr ise 1949'da yayımlandı; Rüzgâr'da Orhan Veli şiirine yaklaştığı dikkat çekti. Halk şiirinden ve türkülerden yararlanarak çağdaş bir şiir oluşturan Külebi, konu olarak yurt, insan ve doğa sevgisini işledi; şiirlerinde çocukluğunun ve gençlik yıllarının geçtiği yörelerden izlenimlerini yansıttı.

Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda adlı manzum eseri, Nevit Kodallı'nın Atatürk Oratoryosu'na temel oluşturdu. 1940 sonrasında başlayan şiirimizin yenileşmesi hareketinde kendine özgü bir yeri oldu. Orhan Veli, Ülkü dergisine yazdığı bir yazıda "Şiirden her şeyi attım ama Külebi'nin şiirlerine bayılıyorum. Çünkü o halkın teşbihleri ile çok değişik bir havada yazıyor" demiştir. Külebi, 80'lerde TRT'ye verdiği bir röportajda şiirini "bir tür gerçekçi şiir" ve "bir tür yeni romantik şiir ile tepki şiiri" olarak tanımladı. Şiirleri İngilizce ve Fransızca dahil olmak üzere toplamda 21 dile tercüme edildi.

Millî Edebiyat ve Beş Hececiler'in batıya tam bir uyum sağlamadığını, Batı'nın görüşünde olmadıklarını, geleneksel halk şiirine de fazla uyum sağlayamadıklarını; İkinci Yeni'nin ise tavırlarını bozup şiiri çetrefilleştirdiğini düşündü. 90'larda İtalya'da yapılan geniş kapsamlı bir şiir yarışmasına tek onur konuğu olarak çağrıldı. Verdiği bir röportajda en sevdiği şairin Ahmet Muhip Dıranas olduğunu; Divan edebiyatında ise en çok Baki'yi, sonra Fuzûlî'yi, kısmen de Nef'i ve Şeyh Galip'i sevdiğini dile getirdi. Aynı röportajda politika ile hemen hemen hiç aktif olmadığı sorulması üzerine "Ben böyle şeylerden hoşlanmıyorum, bir şair yurttaşlık görevini yerine getirebilir ancak şairin hiçbir bağlantısı olmamalı." demiştir.

Şiir kitapları arasında Atatürk Kurtuluş Savaşında (1952), Yeşeren Otlar (1954), Süt (1965), Şiirler (1969), Türk Mavisi (1973), Sıkıntı ve Umut (1977), Yangın (1980), Bütün Şiirleri (1982), Güz Türküleri (1991), Güzel Yurdum (1996) ve Bütün Şiirleri (1997) yer alır. Düz yazı alanında Şiir Her Zaman (1985) ve anı türünde İçi Sevda Dolu Yolculuk (1986) adlı eserleri bulunur. Yeşeren Otlar ile 1955 Türk Dil Kurumu Sanat Ödülü'nü, Yangın ile 1981 Yeditepe Şiir Ödülü'nü ve 1996'da Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nü aldı.

Cahit Külebi, 20 Haziran 1997'de Ankara'da 79 yaşında hayatını kaybetti. Ankara'da toprağa verilen şairin naaşı, 2010 yılında ailesinin istediği üzerine Niksar'a taşınarak şair Erzurumlu Emrah Türbesi'nin yanına defnedildi.